Friđhelgi einkalífs og fjölskyldu

Réttur til friđhelgi einkalífs og fjölskyldu nćr yfir gríđarstórt sviđ, allt frá ákvćđum um símahlerun til réttinda er varđa kynhneigđ. Ţessi réttindi eiga einnig sérstaklega viđ um réttindi foreldra til ađ umgangast börn sín, réttinn til ţess ađ ganga í hjúskap og til ćttleiđinga.

Rétturinn um friđhelgi einkalífsins rennur af réttinum til frelsis og sjálfsákvörđunarréttinum, svo lengi sem sá réttur hefur ekki áhrif á frelsi og réttindi annarra. Rétturinn til einkalífs er einnig réttur til sjálfsákvörđunar. Sá réttur er brotinn ţegar ríki skipta sér af, refsa fyrir eđa banna ákveđna hegđun sem ađeins kemuir ţeim einstaklingi sem á í hlut viđ. Til dćmis ţegar einstaklingur ákveđur ađ bera ekki öryggisbúnađ viđ vinnu sína eđa ef ađ hann ákveđur ađ fremja sjálfsvíg. Ríki sem hafa afskipti ađ slíkum málum, byggja réttlćtingu sína á ţví ađ of mikill samfélagslegur kostnađur hljótist af hegđun einstaklingsins, t.d aukinn kostnađur viđ heilbrigđiskerfiđ.

Rétturinn til friđhelgi einkalífsins á einnig viđ um réttindi einstaklingsins til náinna kynna viđ annan einstakling, til auđkennis og sjálfsmyndar, til nafns, heiđurs, reisnar, virđingar og til tilfinninga og kynhneigđar.

Ţađ er ekki leyfilegt ađ neyđa fólk til ţess ađ breyta útliti sínu eđa auđkenni, á sama hátt og ekki er hćgt ađ meina ţeim frá ţví ađ breyta auđkenni sínu, útliti eđa kyni. En ef réttindi annarra eru í húfi, eins og t.d í fađernismálum, ţá er heimilt ađ neyđa einstakling til ţess ađ gefa frá sér lífsýni svo mögulegt sé ađ úrskurđa um fađerni.

Rétturinn til einkalífs nćr yfir heimiliđ, fjölskyldu, samskiptaađila og vinnustađ.

Hugtakiđ fjölskylda er oft byggt á blóđtengslum, tengslum af efnahagslegum grunni, hjúskap og ćttleiđingu.

Rétturinn til ţess ađ ganga í hjúskap og stofna fjölskyldu

Hjónaband og fjölskylda er forn stofnun sem hefur veriđ viđurkennd um aldir og er álitin einn af hornsteinum samfélagsins. Hjúskaparlög, nr. 31/1993, eru grundvöllur réttarreglna um hjúskap hér á landi.

Eins og ađrir ţćttir í samfélögum heimsins hefur fjölskyldan tekiđ miklum breytingum á undanförnum áratugum. Sem dćmi má nefna ađ ný lög og reglur hafa veriđ settar fót til ţess ađ tryggja ađ einstaklingar í hjónabandi njóti sömu réttinda. Mikiđ hefur t.d áunnist í réttindabaráttu kvenna og samkynhneigđra og hefur ţađ haft töluverđ áhrif á fjölskylduna og ţađ fjölskyldumynstur sem áđur ţekktist. Ný lög og hefđir hafa skapast um ćttleiđingar og nú eru til sérstök réttindi barna.

Ríkinu er skylt ađ viđurkenna hjónabandiđ og fjölskyldu og eiga ţessar stofnanir ađ njóta réttinda samkvćmt ríkjandi lögum og reglum.

Friđhelgi einkalífs og fjölskyldu og íslensk lög

Á Íslandi er kveđiđ á um réttindi er varđa einkalíf, heimiliđ og fjölskylduna í 71. gr. stjórnarskrá lýđveldisisn Íslands, nr. 33/1944. Kemur ţar fram ađ allir skuli njóta friđhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Ekki má gera líkamsrannsókn eđa leit á manni, leit í húsakynnum hans eđa munum, nema samkvćmt dómsúrskurđi, eđa sérstakri lagaheimild. Ţađ sama á viđ um rannsókn á skjölum og póstsendingum, símtölum og öđrum fjarskiptum, svo og hvers konar sambćrilega skerđingu á einkalífi manns. Ţrátt fyrir ákvćđi 1. mgr. má međ sérstakri lagaheimild takmarka á annan hátt friđhelgi einkalífs, heimilis eđa fjölskyldu ef brýna nauđsyn ber til vegna réttinda annarra.

Í XXV. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, sem ber yfirskriftina ,,ćrumeiđingar og brot gegn friđhelgi einkalífs”, er ćru og einkalífi veitt sérstök refsivernd. Í lögunum er gert refsivert ađ hnýsast í bréf og önnur gögn sem varđa einkamálefni manna, skýra opinberlega frá einkamálefnum annars manns, ryđjast heimildarlaust inn í hús, raska friđi annars manns međ ţví ađ ofsćkja hann međ bréfum, símhringingum eđa á annan hátt og meiđa ćru annars manns eđa móđgun í orđum eđa athöfnum. Í ákvćđum ţessum er hćgt ađ finna undirstöđu meiđyrđalöggjafarinnar og ţá helst í 229. gr., 234. gr. til 237. gr. svo og 240. gr. almennu hegningarlaganna. Samkvćmt ákvćđum ţessum er lögđ refsing, sektir eđa fangelsi allt ađ einu ári viđ ţví ađ meiđa ćru annars manns međ móđgun í orđi og athöfnum og drótta ađ öđrum manni svo ađ virđingu hans verđi hnekkt. Einnig er lögđ ţyngri refsing, fangelsi allt ađ tveimur árum, viđ ţví ađ bera ćrumeiđandi ađdróttanir út gegn betri vitund.

Lög um persónuvernd

Lög um persónuvernd og međferđ persónuupplýsinga, nr. 77/2000, eru umfangsmestu lagareglurnar sem stefna ađ ţví ađ vernda einkalíf manna fyrir söfnun og međferđ persónulegra upplýsinga. Lögin eru mjög ítarleg og gilda um rafrćna og handvirka vinnslu persónuupplýsinga sem eru eđa er ćtlađ ađ vera hluti ađ skrá. Samkvćmt lögunum sinnir sérstök stjórnsýslustofnun sem nefnist Persónuvernd eftirliti međ framkvćmd laganna. 

Lög sem ađ gćta ađ rétti barna og foreldra

Í löggjöfinni er einnig ađ finna ýmis ákvćđi sem eiga ađ vernda réttindi barna og veita ţau stjórnvöldum heimildir til ţess ađ hafa afskipti af fjölskyldulífi og heimili, ef taliđ er ađ velferđ barns sé í hćttu. Stjórnarskráin tryggir í 3. mgr. 76. gr. ađ börnum sé tryggt međ lögum ţá vernd og ummönnun sem velferđ ţeirra krefst.

Verndarákvćđi sem ţessi er einkum ađ finna í barnaverndarlögum, nr. 80/2002, og barnalögum, nr. 76/2003.

Rannsóknarađgerđir lögreglu og annarra stjórnvalda

Samkvćmt 2. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar er ađeins heimilt ađ gera líkamsrannsókn og leit á manni, leit í húsakynnum hans eđa munum ef fyrir liggur dómsúrskurđur eđa sérstök lagaheimild. Ţađ sama gildir um rannsókn á bréfaskiptum og öđrum tjáskiptum manna sem talin eru í ákvćđinu.

Mannréttindaskrifstofa Íslands

Mannréttindaskrifstofa Íslands var stofnuđ í Almannagjá á Ţingvöllum hinn 17. júní 1994, á fimmtíu ára afmćli íslenska lýđveldisins. Skrifstofan er óháđ stofnun sem vinnur ađ framgangi mannréttinda međ ţví ađ stuđla ađ rannsóknum og frćđslu og efla umrćđu um mannréttindi á Íslandi. 

Valmynd

Skráđu ţig á póstlista MRSÍ

Skráđu ţig og fáđu fréttir, upplýsingar um ný verkefni og fleira frá okkur.

Mannréttindaskrifstofa Íslands

Túngata 14 | 101 Reykjavík | Sími 552 2720 | info[hjá]humanrights.is

Skrifstofan er opin frá 9-12 og 13-16