Al■jˇ­asamningur um borgaraleg og stjˇrnmßlaleg rÚttindi

Inngangsor­.

RÝki ■au sem a­ilar eru a­ samningi ■essum

hafa Ý huga, Ý samrŠmi vi­ grundvallaratri­i ■au sem sett eru fram Ý sßttmßla Sameinu­u ■jˇ­anna, a­ vi­urkenning ß me­fŠddri g÷fgi mannsins og j÷fnum ˇa­skiljanlegum rÚttindum allra manna sÚ grundv÷llur frelsis, rÚttlŠtis og fri­ar Ý heiminum,

vi­urkenna a­ ■essi rÚttindi lei­ir af me­fŠddri g÷fgi mannsins,
vi­urkenna, Ý samrŠmi vi­ MannrÚttindayfirlřsingu Sameinu­u ■jˇ­anna, a­ s˙ hugsjˇn a­ menn sÚu frjßlsir og njˇti borgaralegs og stjˇrnmßlalegs frelsis, sÚu ˇttalausir og ■urfi ekki a­ lÝ­a skort, rŠtist ■vÝ a­eins a­ sk÷pu­ ver­i skilyr­i til ■ess a­ allir geti noti­ borgaralegra og stjˇrnmßlalegra rÚttinda, jafnt sem efnahagslegra, fÚlagslegra og menningarlegra rÚttinda,

hafa Ý huga skyldur rÝkja samkvŠmt sßttmßla Sameinu­u ■jˇ­anna til ■ess a­ stu­la a­ almennri vir­ingu fyrir og var­veislu mannrÚttinda og frelsis,

gera sÚr grein fyrir a­ einstaklingurinn sem hefur skyldur gagnvart ÷­rum einstaklingum og samfÚlagi ■vÝ sem hann tilheyrir hefur ■ß ßbyrg­ a­ leitast vi­ a­ stu­la a­ og halda Ý hei­ri rÚttindi ■au sem vi­urkennd eru Ý ■essum samningi,

sam■ykkja eftirfarandi greinar:

I. hluti.

1. gr. 1. Allar ■jˇ­ir hafa sjßlfsßkv÷r­unarrÚtt. Vegna ■ess rÚttar ßkve­a ■Šr frjßlst stjˇrnmßlalegar a­stŠ­ur sÝnar og framfylgja frjßlst efnahagslegri, fÚlagslegri og menningarlegri ■rˇun sinni.
2. Allar ■jˇ­ir mega, Ý sÝnu eigin markmi­i, rß­stafa ˇhindra­ nßtt˙ruau­Šfum og au­lindum sÝnum brjˇti ■a­ ekki Ý bßga vi­ neinar skuldbindingar sem lei­ir af al■jˇ­legri efnahagssamvinnu, bygg­ri ß grundvallarreglunni um gagnkvŠman ßbata, og ■jˇ­arÚtti. Aldrei mß svipta ■jˇ­ rß­um sÝnum til lÝfsvi­urvŠris.
3. RÝki ■au sem a­ilar eru a­ samningi ■essum, ■ar me­ talin ■au sem bera ßbyrg­ ß stjˇrnun lendna sem ekki rß­a sÚr sjßlfar og gŠsluverndarlendna, skulu stu­la a­ vi­urkenningu ß sjßlfsßkv÷r­unarrÚtti og skulu vir­a ■ann rÚtt Ý samrŠmi vi­ ßkvŠ­i sßttmßla Sameinu­u ■jˇ­anna.

II. hluti.

2. gr. 1. SÚrhvert rÝki sem a­ili er a­ samningi ■essum tekst ß hendur a­ vir­a og ßbyrgjast ÷llum einstaklingum innan landsvŠ­is sÝns og undir l÷gs÷gu sinni rÚttindi ■au sem vi­urkennd eru Ý samningi ■essum ßn nokkurs konar mismununar svo sem vegna kyn■ßttar, litarhßttar, kynfer­is, tungu, tr˙arbrag­a, stjˇrnmßlasko­ana e­a annarra sko­ana, ■jˇ­ernisuppruna e­a fÚlagslegs uppruna, eigna, Štternis e­a annarra a­stŠ­na.
2. SÚrhvert rÝki sem a­ili er a­ samningi ■essum tekst ß hendur, sÚ ekki ■egar gert rß­ fyrir ■vÝ Ý lagaßkvŠ­um sem fyrir eru e­a me­ ÷­rum rß­st÷funum, a­ gera nau­synlegar rß­stafanir Ý samrŠmi vi­ stjˇrnskipulega me­fer­ og ßkvŠ­i ■essa samnings, a­ koma ß slÝkum l÷gum e­a ÷­rum rß­st÷funum er kunna a­ vera nau­synlegar til ■ess a­ rÚttindum samkvŠmt samningi ■essum sÚ framfylgt.
3. SÚrhvert rÝki sem a­ili er a­ samningi ■essum tekst ß hendur:
(a) a­ ßbyrgjast a­ sÚrhver ma­ur sem hefur vi­urkenndan rÚtt e­a frelsi eins og hÚr er vi­urkennt og broti­ hefur veri­ ß honum, skuli fß raunhŠfar ˙rbŠtur, enda ■ˇtt sker­ingin hafi veri­ framin af m÷nnum sem fara me­ stjˇrnvald;
(b) a­ ßbyrgjast a­ sÚrhver ma­ur sem krefst slÝkra ˙rbˇta skuli fß rÚtt sinn til ■essa ßkve­inn af l÷gbŠru dˇms-, stjˇrn- e­a l÷ggjafarvaldi e­a einhverju ÷­ru l÷gbŠru yfirvaldi sem gert er rß­ fyrir Ý rÚttarkerfi rÝkisins, og hlutast til um m÷guleika ß ˙rbˇtum samkvŠmt dˇmi;
(c) a­ ßbyrgjast a­ l÷gbŠr yfirv÷ld skuli framfylgja slÝkum ˙rbˇtum sem veittar hafa veri­.

3. gr. RÝki ■au sem a­ilar eru a­ samningi ■essum takast ß hendur a­ ßbyrgjast j÷fn rÚttindi til handa k÷rlum og konum til ■ess a­ njˇta allra ■eirra borgaralegu og stjˇrnmßlalegu rÚttinda sem sett eru fram Ý samningi ■essum.

4. gr. 1. Ůegar um er a­ rŠ­a almennt ney­arßstand sem ˇgnar lÝfi ■jˇ­arinnar og slÝku ßstandi hefur veri­ opinberlega lřst yfir mega rÝki ■au sem a­ilar eru a­ samningi ■essum gera rß­stafanir sem vÝkja frß skyldum ■eirra samkvŠmt samningi ■essum a­ ■vÝ marki sem brß­nau­synlegt er vegna hŠttußstandsins a­ ■vÝ tilskildu a­ slÝkar rß­stafanir sÚu ekki Ý ˇsamrŠmi vi­ a­rar skyldur ■eirra samkvŠmt ■jˇ­arÚtti og feli ekki Ý sÚr mismunun sem byggist eing÷ngu ß a­stŠ­um vegna kyn■ßttar, litarhßttar, kynfer­is, tungu, tr˙arbrag­a e­a fÚlagslegs uppruna.
2. Ekki mß vÝkja Ý neinu frß 6., 7., 8. (1. og 2. mgr.), 11., 15., 16. og 18. gr. samkvŠmt ■essu ßkvŠ­i.
3. SÚrhvert rÝki sem a­ili er a­ samningi ■essum og notfŠrir sÚr rÚtt til frßviks skal ■egar Ý sta­ tilkynna hinum rÝkjunum sem a­ilar eru a­ samningi ■essum, fyrir millig÷ngu a­alframkvŠmdastjˇra Sameinu­u ■jˇ­anna, um ■au ßkvŠ­i sem ■a­ hefur viki­ frß og ■Šr ßstŠ­ur sem kn˙­u ■a­ til ■ess. Ínnur or­sending skal send fyrir millig÷ngu sama ■ann dag sem ■a­ fellir slÝkt frßvik ni­ur.

5. gr. 1. Ekkert Ý samningi ■essum mß t˙lka ■annig a­ ■a­ feli Ý sÚr a­ rÝki, hˇpur e­a einstaklingur hafi rÚtt til ■ess a­ takast ß hendur neinar athafnir nÚ a­hafast neitt sem mi­ar a­ ey­ileggingu neins ■ess rÚttar e­a frelsis sem hÚr er vi­urkennt e­a takm÷rkun ß ■eim a­ frekara marki en gert er rß­ fyrir Ý ■essum samningi.
2. Ekki skulu vera neinar takmarkanir ß e­a frßvik frß neinum ■eim grundvallarmannrÚttindum sem vi­urkennd eru e­a fyrir hendi eru Ý einhverju rÝki, sem a­ili er a­ samningi ■essum, samkvŠmt l÷gum, samningum, regluger­um e­a venju undir ■vÝ yfirskini a­ samningur ■essi vi­urkenni ekki slÝk rÚttindi e­a vi­urkenni ■au a­ minna marki.

III. hluti.

6. gr. 1. SÚrhver ma­ur hefur me­fŠddan rÚtt til lÝfs. Ůennan rÚtt skal vernda me­ l÷gum. Engan mann mß svipta lÝfi a­ ge­■ˇtta.
2. ═ l÷ndum sem ekki hafa afnumi­ dau­arefsingu mß a­eins kve­a upp dau­adˇm fyrir alvarlegustu glŠpi Ý samrŠmi vi­ ■au l÷g sem Ý gildi voru ß ■eim tÝma er glŠpurinn var framinn og ekki eru andstŠ­ ßkvŠ­um samnings ■essa nÚ ßkvŠ­um sßttmßlans um rß­stafanir gegn og refsingar fyrir hˇpmor­. Ůessari refsingu mß a­eins framfylgja samkvŠmt lokadˇmi, uppkve­num af l÷gbŠrum dˇmstˇli.
3. Ůegar svipting lÝfs felur Ý sÚr hˇpmor­ skal ljˇst vera a­ ekkert Ý ■essari grein skal heimila neinu rÝki sem a­ili er a­ samningi ■essum a­ vÝkja ß nokkurn hßtt frß neinni skyldu sem ■a­ hefur gengist undir samkvŠmt ßkvŠ­um sßttmßlans um rß­stafanir gegn og refsingar fyrir hˇpmor­.
4. Hver sß ma­ur sem dŠmdur hefur veri­ til dau­a skal eiga rÚtt ß a­ sŠkja um nß­un e­a mildun ß dˇminum. Sakaruppgj÷f, nß­un e­a mildun ß dau­adˇmi mß Ý ÷llum tilvikum veita.
5. Dau­adˇmi skal ekki beitt fyrir glŠpi sem menn undir ßtjßn ßra aldri hafa frami­ nÚ framfylgt gagnvart vanfŠrum konum.
6. Engu Ý ■essari grein skal beitt til ■ess a­ fresta e­a koma Ý veg fyrir afnßm dau­arefsingar Ý neinu rÝki sem a­ili er a­ samningi ■essum.

7. gr. Enginn ma­ur skal sŠta pyndingum e­a grimmilegri, ˇmannlegri e­a vanvir­andi me­fer­ e­a refsingu. SÚrstaklega skal enginn sŠta ßn frjßls sam■ykkis hans lŠknisfrŠ­ilegum e­a vÝsindalegum tilraunum.

8. gr. 1. Engum manni skal haldi­ Ý ■rŠldˇmi; hvers konar ■rŠldˇmur og ■rŠlaverslun skulu vera b÷nnu­.
2. Engum manni skal haldi­ Ý ■rŠlkun.
3. (a) Eigi skal ■ess krafist af neinum manni a­ hann vinni ■vingunar- e­a nau­ungarvinnu;
(b) Ekki skal 3. mgr. (a) ˙tiloka, Ý l÷ndum ■ar sem fangelsun ßsamt skyldu til erfi­isvinnu mß beita sem refsingu fyrir glŠp, a­ erfi­isvinna sÚ unnin Ý samrŠmi vi­ dˇm um slÝka refsingu sem l÷gbŠr dˇmstˇll kve­ur upp;
(c) äŮvingunar- og nau­ungarvinnaô Ý merkingu ■essarar mßlsgreinar skal eigi taka til:
(i) vinnu e­a ■jˇnustu, sem ekki er geti­ Ý mßlsli­ (b), sem almennt er krafist af manni sem er Ý var­haldi sem aflei­ingu af l÷glegri skipun dˇmstˇls, e­a af manni sem hefur skilor­sbundi­ veri­ leystur ˙r slÝku var­haldi;
(ii) her■jˇnustu og, Ý l÷ndum ■ar sem synjun til her■jˇnustu samvisku manna vegna er vi­urkennd, ■egnskylduvinnu sem krafist er a­ l÷gum af m÷nnum sem synja her■jˇnustu samvisku sinnar vegna;
(iii) ■jˇnustu sem krafist er vegna hŠttu- e­a ney­arßstands sem ˇgnar lÝfi e­a velfer­ almennings;
(iv) vinnu e­a ■jˇnustu sem er ■ßttur Ý venjulegum borgaraskyldum.

9. gr. 1. Allir menn eiga rÚtt til frelsis og mannhelgi. Enginn ma­ur skal sŠta handt÷ku e­a annarri frelsissker­ingu a­ ge­■ˇtta. Engan mann skal svipta frelsi nema af ■eim ßstŠ­um og Ý samrŠmi vi­ ■Šr a­fer­ir sem ßkve­i­ er Ý l÷gum.
2. Hver sß ma­ur sem tekinn er h÷ndum skal ■egar handtakan fer fram fß vitneskju um ßstŠ­urnar fyrir handt÷kunni og skal ßn tafar tilkynnt um sakir ■Šr sem hann er borinn.
3. Hvern ■ann mann sem tekinn er h÷ndum e­a sŠtir annarri frelsissker­ingu fyrir glŠpsamlegar sakir skal ßn tafar fŠra fyrir dˇmara e­a anna­ stjˇrnvald sem l÷gheimild hefur til a­ fara me­ dˇmsvald, og skal hann eiga rÚtt til rannsˇknar ß mßli sÝnu fyrir dˇmi innan hŠfilegs frests e­a a­ vera lßtinn laus. Ůa­ skal ekki vera hin almenna regla a­ menn sem bÝ­a rannsˇknar mßls fyrir dˇmi skuli haf­ir Ý gŠslu, en lausn mß binda skilyr­i um tryggingu fyrir ■vÝ a­ mŠta til rannsˇknar Ý mßli fyrir dˇmi, ß sÚrhverju ÷­ru stigi dˇmsme­fer­ar og, ef tilefni gefst til, til a­ dˇminum sÚ fullnŠgt.
4. Hver sß ma­ur sem sviptur er frelsi me­ handt÷ku e­a annarri frelsisker­ingu skal eiga rÚtt ß a­ gera rß­stafanir fyrir dˇmi til ■ess a­ sß dˇmur geti ßkve­i­ ßn tafar um l÷gmŠti frelsissker­ingar hans og fyrirskipa a­ hann skuli lßtinn laus ef frelsissker­ingin er ˇl÷gmŠt.
5. Hver sß ma­ur sem ˇl÷glega hefur veri­ tekinn h÷ndum e­a sŠtt annarri frelsissker­ingu skal eiga framkvŠmanlegan rÚtt til ska­abˇta.

10. gr. 1. Alla menn sem sviptir hafa veri­ frelsi skal fara me­ af mann˙­ og me­ vir­ingu fyrir me­fŠddri g÷fgi mannsins.
2. (a) Menn sem ßkŠr­ir eru skulu, nema Ý sÚrst÷kum tilvikum, vera a­skildir frß sakfelldum m÷nnum og skulu sŠta sÚrstakri me­fer­ sem hŠfir a­stŠ­um ■eirra sem ˇsakfelldum m÷nnum;
(b) ┴kŠr­ir, ˇfullve­ja menn skulu vera a­skildir frß fullor­num m÷nnum og skulu fŠr­ir svo fljˇtt sem unnt er til dˇmsßlagningar.
3. ═ refsikerfinu skal gert rß­ fyrir me­fer­ fanga ■ar sem a­almarkmi­i­ skal vera betrun og fÚlagsleg endurhŠfing ■eirra. Ëfullve­ja brotamenn skulu a­skildir frß fullor­num m÷nnum og sŠta me­fer­ sem hŠfir aldri ■eirra og rÚttarst÷­u.

11. gr. Engan mann skal fangelsa eing÷ngu vegna ■ess a­ hann getur ekki efnt samningsbundna skyldu.

12. gr. 1. Hver sß sem er ß l÷glegan hßtt innan landsvŠ­is rÝkis skal eiga rÚtt ß umfer­arfrelsi og frelsi til ■ess a­ velja sÚr dvalarsta­ ß ■vÝ landsvŠ­i.
2. Allir menn skulu frjßlsir a­ ■vÝ a­ yfirgefa hva­a land sem er, ■ar me­ tali­ sitt eigi­ land.
3. Ofangreindur rÚttur skal ekki vera neinum takm÷rkunum hß­ur nema ■eim sem ßkve­nar eru Ý l÷gum, eru nau­synlegar til ■ess a­ vernda ■jˇ­ar÷ryggi, allsherjarreglu (ordre public), heilbrig­i almennings e­a si­gŠ­i, e­a rÚttindi og frelsi annarra, og eru samrřmanlegar ÷­rum rÚttindum sem vi­urkennd eru Ý samningi ■essum.
4. Enginn ma­ur skal a­ ge­■ˇtta sviptur rÚtti til ■ess a­ koma til sÝns eigin lands.

13. gr. ┌tlendingi, sem er ß l÷glegan hßtt ß landsvŠ­i rÝkis sem er a­ili a­ samningi ■essum, mß a­eins vÝsa ■a­an eftir ßkv÷r­un sem tekin hefur veri­ Ý samrŠmi vi­ l÷g og skal, nema ■ar sem brřnar ßstŠ­ur vegna ■jˇ­ar÷ryggis krefjast annars, leyfast a­ skjˇta ßstŠ­unum gegn brottvÝsuninni til l÷gbŠrs stjˇrnvalds e­a manns e­a manna sem sÚrstaklega eru til ■ess tilnefndir af ■vÝ l÷gbŠra stjˇrnvaldi, og fß mßl sitt teki­ til endursko­unar og hafa mßlsvarnarmann Ý ■essu skyni.

14. gr. 1. Allir menn skulu vera jafnir fyrir dˇmstˇlunum. Vi­ ßkvar­anir, er menn hafa veri­ bornir s÷kum um glŠpsamlegt athŠfi, e­a er ßkve­a skal um rÚttindi og skyldur manna Ý dˇmsmßli, skulu allir menn njˇta rÚttlßtrar og opinberrar rannsˇknar fyrir l÷gbŠrum, ˇhß­um og ˇhlutdrŠgum dˇmstˇli sem stofna­ur er me­ l÷gum. Bla­am÷nnum og almenningi mß banna a­gang a­ rÚttarh÷ldum me­ ÷llu e­a a­ hluta ■eirra vegna si­gŠ­is, allsherjarreglu (ordre public) e­a ■jˇ­ar÷ryggis Ý lř­frjßlsu ■jˇ­fÚlagi, e­a ■egar hagsmunir einkalÝfs a­ila krefjast ■ess, e­a a­ svo miklu leyti sem dˇmstˇllinn telur brřna nau­syn bera til Ý sÚrst÷kum tilvikum ■ar sem vitneskja almennings mundi ska­a rÚttarhagsmuni, en alla dˇma uppkve­na Ý sakamßlum e­a Ý einkamßlum skal kunngera opinberlega nema ■ar sem hagsmunir ˇfullve­ja manna krefjast annars e­a rÚttarh÷ldin var­a hj˙skapardeilur e­a l÷grß­ barna.
2. Allir menn sem bornir eru s÷kum um glŠpsamlegt athŠfi eiga rÚtt ß a­ vera taldir saklausir ■ar til ■eir eru fundnir sekir a­ l÷gum.
3. Vi­ ßkvar­anir er ma­ur hefur veri­ borinn s÷kum um glŠpsamlegt athŠfi skal hann eiga rÚtt ß a­ honum sÚu trygg­ eftirtalin lßgmarksrÚttindi sem skulu talin fullkomlega jafnrÚtthß:
(a) a­ fß tafarlaust vitneskju, ß mßli sem hann skilur, um e­li og ors÷k kŠrunnar gegn honum Ý einst÷kum atri­um;
(b) a­ hafa nŠgilegan tÝma og a­st÷­u til ■ess a­ undirb˙a v÷rn sÝna og a­ hafa samband vi­ mßlsvara sem hann velur sÚr sjßlfur;
(c) a­ mßl hans sÚ rannsaka­ ßn ˇhŠfilegrar tafar;
(d) a­ mßl hans sÚ rannsaka­ Ý hans vi­urvist og a­ verja sig sjßlfur e­a a­ verja sig fyrir l÷gfrŠ­ilega a­sto­ sem hann velur sÚr sjßlfur; a­ honum sÚ tilkynnt, hafi hann ekki l÷gfrŠ­ilega a­sto­, um ■ennan rÚtt hans; og a­ honum sÚ sÚ­ fyrir l÷gfrŠ­ilegri a­sto­ Ý ÷llum ■eim tilvikum sem rÚttarhagsmunir krefjast ■ess, og ßn grei­slu af hans hßlfu Ý ÷llum slÝkum tilvikum, hafi hann ekki nŠg efni til ■ess a­ grei­a a­sto­ina;
(e) a­ spyrja e­a lßta spyrja vitni sem leidd eru gegn honum og a­ hans vitni komi fyrir og sÚu spur­ vi­ s÷mu a­stŠ­ur og vitni sem leidd eru gegn honum;
(f) a­ fß ˇkeypis a­sto­ t˙lks ef hann skilur ekki e­a talar ekki mßl ■a­ sem nota­ er fyrir dˇmi;
(g) a­ vera ekki ■r÷ngva­ til ■ess a­ bera gegn sjßlfum sÚr e­a a­ jßta s÷k.
4. SÚ um a­ rŠ­a ˇfullve­ja menn skal mßlsme­fer­ vera slÝk a­ teki­ sÚ tillit til aldurs ■eirra og ■eirrar vi­leitni a­ stu­la a­ endurhŠfingu ■eirra.
5. Hver sß sem sakfelldur hefur veri­ fyrir glŠp skal eiga rÚtt ß a­ sakfelling hans og dˇmur sÚu endursko­u­ af Š­ra dˇmi samkvŠmt l÷gum.
6. N˙ hefur ma­ur veri­ sakfelldur fyrir glŠpsamlegt athŠfi me­ lokadˇmi en hann sÝ­an veri­ sřkna­ur e­a hann hefur veri­ nß­a­ur vegna ■ess a­ nř e­a nřuppg÷tvu­ sta­reynd sřnir ˇtvÝrŠtt a­ rÚttarspj÷ll hafa veri­ framin, ■ß skal sß ma­ur sem hefur ■ola­ refsingu vegna slÝkrar sakfellingar fß bŠtur samkvŠmt l÷gum nema sanna­ sÚ a­ ■a­ var a­ ÷llu e­a nokkru leyti um a­ kenna honum sjßlfum a­ hin ˇupplřsta sta­reynd kom ekki Ý ljˇs ß rÚttum tÝma.
7. Enginn skal ■urfa a­ ■ola a­ mßl hans sÚ rannsaka­ fyrir dˇmi e­a honum refsa­ Ý anna­ sinn fyrir misger­ sem hann hefur ■egar veri­ sakfelldur fyrir e­a sřkna­ur af me­ lokadˇmi samkvŠmt l÷gum og rÚttarfari Ý sakamßlum Ý ■vÝ landi sem um rŠ­ir.

15. gr. 1. Engan skal telja sekan um glŠpsamlegt athŠfi hafi verkna­ur sß e­a a­ger­aleysi sem hann er borinn ekki var­a­ refsingu a­ landsl÷gum e­a ■jˇ­arÚtti ß ■eim tÝma er verkna­urinn e­a a­ger­aleysi­ ßtti sÚr sta­. Eigi mß heldur dŠma hann til ■yngri refsingar en ■eirrar sem a­ l÷gum var leyf­ ■egar verkna­urinn var framinn. N˙ er, eftir a­ hi­ glŠpsamlega athŠfi var frami­, l÷gleitt ßkvŠ­i ■ar sem beita mß vŠgari refsingu og skal ■ß misger­ama­urinn njˇta gˇ­s af ■vÝ.
2. Ekkert ßkvŠ­i ■essarar greinar skal fyrirgir­a rÚttarrannsˇkn og refsingu ß hendur neinum manni fyrir verkna­ e­a a­ger­aleysi sem var refsivert, ■egar ■a­ var frami­, samkvŠmt almennum grundvallarreglum laga, vi­urkenndum af samfÚlagi ■jˇ­anna.

16. gr. Allir skulu eiga rÚtt til ■ess a­ vera vi­urkenndir hvar sem er sem a­ilar a­ l÷gum.

17. gr. 1. Enginn skal ■urfa a­ ■ola ge­■ˇtta- e­a ˇl÷gmŠta r÷skun ß einkalÝfi, fj÷lskyldu, heimili e­a brÚfaskiptum, nÚ ˇl÷gmŠtar ßrßsir ß hei­ur e­a mannor­ sitt.
2. Allir eiga rÚtt ß lagavernd gegn slÝkri r÷skun e­a ßrßsum.

18. gr. 1. Allir menn skulu frjßlsir hugsana sinna, sannfŠringar og tr˙ar. ═ ■essum rÚtti felst frelsi til ■ess a­ hafa e­a a­hyllast tr˙ e­a sko­un a­ ■eirra vali, og frelsi til ■ess a­ lßta Ý ljˇs tr˙ sÝna e­a jßtningu, einir sÚr e­a Ý fÚlagi vi­ a­ra, opinberlega e­a einslega, me­ tilbei­slu, helgihaldi, gu­s■jˇnustu og kennslu.
2. Enginn skal ■urfa a­ sŠta ■vingun sem mundi hefta frelsi hans til ■ess a­ hafa e­a a­hyllast tr˙ e­a sko­un a­ hans vali.
3. Frelsi til ■ess a­ lßta Ý ljˇs tr˙ e­a sko­un skal einungis hß­ ■eim takm÷rkunum sem mŠlt er Ý l÷gum og eru nau­synlegar til ■ess a­ vernda ÷ryggi almennings, reglu, heilbrig­i e­a si­gŠ­i, e­a grundvallarrÚttindi og frelsi annarra.
4. RÝki ■au sem a­ilar eru a­ samningi ■essum takast ß hendur a­ vir­a frelsi foreldra og, eftir ■vÝ sem vi­ ß, l÷grß­amanna til ■ess a­ tryggja tr˙arlegt og si­fer­islegt uppeldi barna sinna Ý samrŠmi vi­ ■eirra eigin sannfŠringu.

19. gr. 1. Allir skulu eiga rÚtt ß a­ rß­a sko­unum sÝnum afskiptalaust.
2. Allir skulu eiga rÚtt til a­ lßta Ý ljˇs sko­anir sÝnar; Ý ■essum rÚtti felst frelsi til ■ess a­ leita, taka vi­ og mi­la alls konar vitneskju og hugmyndum ßn tillits til landamŠra, anna­hvort munnlega, skriflega e­a ß prenti, Ý formi lista, e­a eftir hverjum ÷­rum lei­um a­ ■eirra vali.
3. SÚrstakar skyldur og ßbyrg­ felast Ý ■vÝ a­ nota sÚr rÚttindi ■au sem um getur Ý 2. mgr. ■essarar greinar. ŮvÝ mß takmarka ■essi rÚttindi a­ vissu marki, en ■ˇ a­eins a­ ■vÝ marki sem mŠlt er Ý l÷gum og er nau­synlegt:
(a) til ■ess a­ vir­a rÚttindi e­a mannor­ annarra;
(b) til ■ess a­ vernda ■jˇ­ar÷ryggi e­a allsherjarreglu (ordre public), e­a heilbrig­i almennings e­a si­gŠ­i.

20. gr. 1. Allur strÝ­sßrˇ­ur skal banna­ur me­ l÷gum.
2. Allur mßlflutningur til stu­nings haturs af ■jˇ­ernis-, kyn■ßttar- e­a tr˙arbrag­alegum toga spunni­ sem felur Ý sÚr hvatningu um mismunun, fjandskap e­a ofbeldi skal banna­ur me­ l÷gum.

21. gr. RÚtt skal m÷nnum a­ koma saman me­ fri­s÷mum hŠtti. Eigi skal rÚttur ■essi ÷­rum takm÷rkunum hß­ur en ■eim sem settar eru Ý samrŠmi vi­ l÷g og nau­synlegar eru Ý lř­frjßlsu ■jˇ­fÚlagi vegna ■jˇ­ar÷ryggis e­a ÷ryggis almennings, allsherjarreglu (ordre public), verndunar heilbrig­i almennings e­a si­gŠ­is, e­a til verndunar rÚttindum og frelsi annarra.

22. gr. 1. Allir eiga rÚtt ß a­ mynda fÚl÷g me­ ÷­rum, ■ar ß me­al a­ stofna og ganga Ý stÚttarfÚl÷g til verndar hagsmunum sÝnum.
2. Eigi skal rÚttur ■essi hß­ur ÷­rum takm÷rkunum en ■eim sem mŠlt er Ý l÷gum og nau­synlegar eru Ý lř­frjßlsu ■jˇ­fÚlagi vegna ■jˇ­ar÷ryggis e­a ÷ryggis almennings, allsherjarreglu (ordre public), verndunar heilbrig­i almennings e­a si­gŠ­is, e­a til verndunar rÚttindum og frelsi annarra. Grein ■essi skal ekki vera ■vÝ til fyrirst÷­u a­ l÷gmŠtar takmarkanir sÚu settar vi­ ■vÝ a­ herli­ar og l÷greglumenn beiti ■essum rÚttindum.
3. Ekkert Ý grein ■essari skal heimila rÝkjum, sem a­ilar eru a­ sam■ykkt ß vegum Al■jˇ­avinnumßlastofnunarinnar frß 1948 um fÚlagafrelsi og verndun ■ess, a­ gera rß­stafanir me­ l÷gum sem myndu ska­a e­a beita l÷gum ß ■ann hßtt a­ ■a­ myndi ska­a ■a­ sem tryggt er Ý ■eirri sam■ykkt.

23. gr. 1. Fj÷lskyldan er hin e­lilega grundvallarhˇpeining ■jˇ­fÚlagsins og ß rÚtt ß vernd ■jˇ­fÚlagsins og rÝkisins.
2. RÚttur karla og kvenna ß hj˙skaparaldri til ■ess a­ ganga Ý hjˇnaband og stofna fj÷lskyldu skal vi­urkenndur.
3. Ekki skal stofna­ til hj˙skapar nema me­ frjßlsu og fullkomnu sam■ykki hjˇnaefnanna.
4. RÝki ■au sem a­ilar eru a­ samningi ■essum skulu gera vi­eigandi rß­stafanir til ■ess a­ tryggja j÷fn rÚttindi og jafnar skyldur hjˇna var­andi stofnun hj˙skapar, ß me­an ß hj˙skap stendur og vi­ slit hj˙skapar. Vi­ hj˙skaparslit skal gera rß­stafanir var­andi nau­synlega vernd barna.

24. gr. 1. Íll b÷rn skulu eiga rÚtt ß ■eim verndarrß­st÷funum sem ■au ■arfnast vegna a­stŠ­na ■eirra sem ˇfullve­ja, af hendi fj÷lskyldu sinnar, ■jˇ­fÚlagsins og rÝkisins ßn nokkurrar mismununar vegna kyn■ßttar, litarhßttar, kynfer­is, tungu, tr˙arbrag­a, ■jˇ­ernisuppruna e­a fÚlagslegs uppruna, eigna e­a Štternis.
2. Íll b÷rn skulu skrß­ ■egar eftir fŠ­ingu og skulu bera nafn.
3. Íll b÷rn eiga rÚtt ß a­ ÷­last ■jˇ­erni.

25. gr. ┴n mismununar ■eirrar sem um getur Ý 2. gr. og ßn ˇsanngjarnra takmarkana skal sÚrhver borgari eiga rÚtt ß og hafa tŠkifŠri til:
(a) a­ taka ■ßtt Ý opinberri starfsemi, ß beinan hßtt e­a fyrir millig÷ngu fulltr˙a sem eru kosnir ß frjßlsan hßtt;
(b) a­ kjˇsa og vera kj÷rinn Ý raunverulegum reglubundnum kosningum ■ar sem almennur og jafn kosningarÚttur gildir og kosi­ er leynilegri kosningu sem tryggir frjßlsa viljayfirlřsingu kjˇsendanna;
(c) a­ hafa a­gang a­ opinberu starfi Ý landi sÝnu ß almennum jafnrÚttisgrundvelli.

26. gr. Allir eru jafnir fyrir l÷gunum og eiga rÚtt ß s÷mu lagavernd ßn nokkurrar mismununar. L÷gin skulu ■vÝ Ý ■essu skyni banna hvers konar mismunun og ßbyrgjast ÷llum m÷nnum jafna og raunhŠfa vernd gegn mismunun svo sem vegna kyn■ßttar, litarhßttar, kynfer­is, tungu, tr˙arbrag­a, stjˇrnmßlasko­ana e­a annarra sko­ana, ■jˇ­ernisuppruna e­a fÚlagslegs uppruna, eigna, Štternis e­a annarra a­stŠ­na.

27. gr. ═ ■eim rÝkjum ■ar sem sta­fÚlags-, tr˙arbrag­a- e­a tungumßlaminnihlutahˇpar eru skal ■eim sem tilheyra slÝkum minnihlutahˇpum ekki neita­ um rÚtt til ■ess, Ý samfÚlagi vi­ a­ra Ý ■eirra hˇpi, a­ njˇta menningar sinnar, a­ jßta og ■jˇna sinni eigin tr˙ e­a a­ nota sitt eigi­ tungumßl.

IV. hluti.

28. gr. 1. Stofna skal mannrÚttindanefnd (Ý samningi ■essum hÚr ß eftir k÷llu­ nefndin). H˙n skal skipu­ ßtjßn nefndarm÷nnum og skal framkvŠma ■au st÷rf sem mŠlt er um hÚr ß eftir.
2. Nefndin skal skipu­ ■egnum ■eirra rÝkja sem a­ilar eru a­ samningi ■essum og skulu ■eir vera gŠddir gˇ­um si­gŠ­iseiginleikum og vera vi­urkenndir a­ ■ekkingu ß svi­i mannrÚttinda og skal h÷f­ Ý huga gagnsemi af ■ßttt÷ku nokkurra manna sem hafa reynslu Ý lagast÷rfum.
3. Nefndarmenn skulu kj÷rnir og skulu starfa sem einstaklingar.

29. gr. 1. Nefndarmenn skulu kj÷rnir Ý leynilegum kosningum af lista me­ n÷fnum manna sem hafa til a­ bera ■ß eiginleika sem mŠlt er Ý 28. gr. og tilnefndir eru Ý ■essum tilgangi af rÝkjum ■eim sem a­ilar eru a­ samningi ■essum.
2. SÚrhvert rÝki sem a­ili er a­ samningi ■essum mß tilnefna tvo menn en ekki fleiri. Ůessir menn skulu vera ■egnar ■ess lands sem tilnefnir ■ß.
3. Tilnefna mß menn til endurkj÷rs.

30. gr. 1. Fyrstu kosningarnar skulu fara fram eigi sÝ­ar en sex mßnu­um eftir a­ ■essi samningur gengur Ý gildi.
2. Minnst fjˇrum mßnu­um fyrir hvern kj÷rdag til nefndarkosninga, annarra en kosninga til a­ skipa sŠti sem lřst hefur veri­ laust Ý samrŠmi vi­ 34. gr., skal a­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna senda skriflegt erindi til rÝkja ■eirra sem a­ilar eru a­ samningi ■essum um a­ leggja fram tilnefningu til nefndarskipunar innan ■riggja mßna­a.
3. A­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna skal gera skrß Ý stafrˇfsr÷­ um alla ■ß sem ■annig eru tilnefndir og gefa til kynna a­ildarrÝkin sem hafa tilnefnt ■ß, og skal leggja hana fyrir rÝki ■au sem a­ilar eru a­ samningi ■essum eigi sÝ­ar en mßnu­i fyrir kj÷rdag.
4. Kosning nefndarmanna skal fara fram ß fundi a­ildarrÝkja samnings ■essa sem a­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna kallar saman Ý a­alst÷­vum Sameinu­u ■jˇ­anna. ┴ ■eim fundi, ■ar sem tveir ■ri­ju rÝkja ■eirra sem a­ilar eru a­ samningi ■essum skulu mynda l÷gmŠtan fund, skulu ■eir, sem tilnefndir hafa veri­, taldir kj÷rnir Ý nefndina sem hljˇta flest atkvŠ­i og hreinan meiri hluta atkvŠ­a fulltr˙a a­ildarrÝkjanna sem vi­staddir eru og grei­a atkvŠ­i.

31. gr. 1. ═ nefndinni mß ekki vera nema einn ■egn sama rÝkis.
2. Vi­ kosningu Ý nefndina skal h÷f­ Ý huga sanngj÷rn landfrŠ­ileg skipting nefndarmanna og a­ ■eir sÚu fulltr˙ar hinna mismunandi menningartegunda og helstu lagakerfa.

32. gr. 1. Kj÷rtÝmabil nefndarmanna skal vera fj÷gur ßr. Ůß mß endurkjˇsa ef ■eir eru tilnefndir aftur. ١ skal kj÷rtÝmabil nÝu nefndarmanna sem kosnir eru Ý fyrstu kosningunum renna ˙t a­ tveimur ßrum li­num; ■egar eftir fyrstu kosningarnar skal forma­ur fundarins sem um getur Ý 4. mgr. 30. gr. velja n÷fn ■essara nÝu nefndarmanna me­ hlutkesti.
2. Vi­ lok embŠttis■jˇnustu skulu kosningar fara fram Ý samrŠmi vi­ undanfarandi greinar ■essa hluta samnings ■essa.

33. gr. 1. N˙ er ■a­ samhljˇ­a ßlit annarra nefndarmanna a­ nefndarma­ur hefur hŠtt a­ rŠkja starf af ÷­rum ors÷kum en tÝmabundinni fjarvist, og skal ■ß forma­ur nefndarinnar ■egar tilkynna ■a­ a­alframkvŠmdastjˇra Sameinu­u ■jˇ­anna sem skal ■ß lřsa sŠti ■ess nefndarmanns laust.
2. Ůegar um er a­ rŠ­a andlßt e­a afs÷gn nefndarmanns skal forma­ur nefndarinnar ■egar tilkynna ■a­ a­alframkvŠmdastjˇra Sameinu­u ■jˇ­anna sem skal lřsa sŠti­ laust frß dßnardegi e­a ■eim degi er afs÷gnin tekur gildi.

34. gr. 1. Ůegar lřst er lausu sŠti Ý samrŠmi vi­ 33. gr. og renni embŠttistÝmabil nefndarmanns, sem skipa skal fyrir, ekki ˙t innan sex mßna­a frß yfirlřsingunni um a­ sŠti­ vŠri laust, skal a­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna tilkynna ■etta ÷llum rÝkjum ■eim sem a­ilar eru a­ samningi ■essum sem mega innan tveggja mßna­a leggja fram tilnefningar Ý samrŠmi vi­ 29. gr. til ■ess a­ skipa hi­ lausa sŠti.
2. A­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna skal gera skrß Ý stafrˇfsr÷­ um ■ß sem ■annig eru tilnefndir og leggja hana fyrir rÝki ■au sem a­ilar eru a­ samningi ■essum. Kosningar til ■ess a­ skipa laust sŠti skulu sÝ­an fara fram Ý samrŠmi vi­ ■au ßkvŠ­i ■essa hluta samnings ■essa sem vi­ eiga.
3. Nefndarma­ur sem kj÷rinn er til ■ess a­ skipa sŠti sem lřst hefur veri­ laust Ý samrŠmi vi­ 33. gr. skal gegna embŠtti ■a­ sem eftir er kj÷rtÝmabils ■ess nefndarmanns sem vÚk ˙r sŠti Ý nefndinni samkvŠmt ßkvŠ­um ■eirrar greinar.

35. gr. Nefndarmenn skulu, me­ sam■ykki allsherjar■ings Sameinu­u ■jˇ­anna, fß grei­slur af efnum Sameinu­u ■jˇ­anna me­ ■eim skilmßlum og skilyr­um sem allsherjar■ingi­ kann a­ ßkve­a og skal ■a­ taka tillit til ■ess hve ßbyrg­ nefndarinnar er mikilvŠg.

36. gr. A­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna skal lßta Ý tÚ nau­synlegt starfsli­ og a­st÷­u til ■ess a­ nefndin geti rŠkt starf sitt ß fullnŠgjandi hßtt samkvŠmt ■essum samningi.

37. gr. 1. A­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna skal kalla saman fyrsta fund nefndarinnar Ý a­alst÷­vum Sameinu­u ■jˇ­anna.
2. Eftir fyrsta fund sinn skal nefndin koma saman ß ■eim tÝmum sem kve­i­ skal ß um Ý fundarsk÷pum hennar.
3. Nefndin skal a­ jafna­i koma saman Ý a­alst÷­vum Sameinu­u ■jˇ­anna e­a Ý skrifstofu Sameinu­u ■jˇ­anna Ý Genf.

38. gr. ┴­ur en nefndarma­ur hefur st÷rf skal hann gefa hßtÝ­lega yfirlřsingu ß opnum nefndarfundi um a­ hann muni rŠkja st÷rf sÝn af ˇhlutdrŠgni og samviskusemi.

39. gr. 1. Nefndin skal kjˇsa embŠttismenn sÝna til tveggja ßra kj÷rtÝmabils. Ůß mß endurkjˇsa.
2. Nefndin skal setja sÚr sÝn eigin fundarsk÷p, en ■essi fundarsk÷p skulu me­al annars gera rß­ fyrir a­:
(a) tˇlf nefndarmenn myndi l÷glegan fund;
(b) ßkvar­anir nefndarinnar skuli teknar me­ atkvŠ­um meiri hluta nefndarmanna sem vi­staddir eru.

40. gr. 1. RÝki ■au sem a­ilar eru a­ samningi ■essum takast ß hendur a­ leggja fram skřrslur um ■Šr rß­stafanir sem ■au hafa gert og veita gildi ■eim rÚttindum sem hÚr eru vi­urkennd og um vaxandi vi­gang ■essara rÚttinda:
(a) innan eins ßrs frß gildist÷ku ■essa samnings fyrir vi­komandi a­ildarrÝki;
(b) sÝ­an hvenŠr sem nefndin ˇskar ■eirra.
2. Allar skřrslur skulu lag­ar fyrir a­alframkvŠmdastjˇra Sameinu­u ■jˇ­anna sem skal koma ■eim ß framfŠri vi­ nefndina til athugunar. Skřrslurnar skulu greina ■au atri­i og vandkvŠ­i, ef einhver eru, sem hafa ßhrif ß framkvŠmd samnings ■essa.
3. A­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna mß, a­ h÷f­u samrß­i vi­ nefndina, koma ß framfŠri vi­ vi­eigandi sÚrstofnanir afritum af ■eim hlutum skřrslnanna sem kunna a­ falla undir valdsvi­ ■eirra.
4. Nefndin skal athuga skřrslur ■Šr sem a­ildarrÝki a­ samningi ■essum leggja fram. H˙n skal koma skřrslum sÝnum ß framfŠri vi­ a­ildarrÝkin svo og ■eim almennu ums÷gnum sem h˙n telur tilhlř­ilegar. Nefndin mß einnig koma ■essum ums÷gnum ß framfŠri vi­ fjßrhags- og fÚlagsmßlarß­i­ ßsamt afritum af ■eim skřrslum sem h˙n hefur mˇtteki­ frß rÝkjum sem a­ilar eru a­ samningi ■essum.
5. RÝki ■au sem a­ilar eru a­ samningi ■essum mega leggja fyrir nefndina athugasemdir vi­ umsagnir sem kunna a­ vera ger­ar samkvŠmt 4. mgr. ■essarar greinar.

41. gr. 1. RÝki sem a­ili er a­ samningi ■essum mß hvenŠr sem er lřsa ■vÝ yfir samkvŠmt ■essari grein a­ ■a­ vi­urkenni l÷gbŠrni nefndarinnar til ■ess a­ taka vi­ og athuga or­sendingar ■ess efnis a­ a­ildarrÝki heldur ■vÝ fram a­ anna­ a­ildarrÝki framfylgi ekki skyldum sÝnum samkvŠmt ■essum samningi. Or­sendingum samkvŠmt ■essari grein mß ■vÝ a­eins veita mˇtt÷ku og taka til athugunar a­ ■Šr sÚu lag­ar fram af a­ildarrÝki sem hefur gefi­ yfirlřsingu um a­ ■a­ vi­urkenni l÷gbŠrni nefndarinnar gagnvart sÚr sjßlfu. Nefndin skal ekki veita mˇtt÷ku neinni or­sendingu ef ■a­ var­ar a­ildarrÝki sem hefur ekki gefi­ slÝka yfirlřsingu. Or­sendingar sem mˇtteknar eru samkvŠmt ■essari grein skulu hljˇta eftirfarandi me­fer­:
(a) Ef rÝki sem a­ili er a­ ■essum samningi telur a­ anna­ a­ildarrÝki framfylgi ekki ßkvŠ­um ■essa samnings, mß ■a­ vekja athygli ■ess a­ildarrÝkis ß mßlinu me­ skriflegri or­sendingu. Innan ■riggja mßna­a frß mˇtt÷ku or­sendingarinnar skal mˇtt÷kurÝki­ lßta rÝkinu sem sendi or­sendinguna Ý tÚ skřringu e­a hverja a­ra skriflega greinarger­ sem varpar ljˇsi ß mßli­, sem Štti a­ hafa a­ geyma, a­ svo miklu leyti sem hŠgt er og eftir ■vÝ sem vi­ ß, tilvÝsun til ■eirra a­ger­a og ˙rbˇta sem teknar hafa veri­, sem til athugunar eru, e­a sem tiltŠkar eru Ý mßlinu innan lands.
(b) Ef mßli­ er ekki ˙tkljß­ svo fullnŠgjandi sÚ fyrir bŠ­i ■au a­ildarrÝki sem Ý hlut eiga innan sex mßna­a frß ■vÝ a­ mˇtt÷kurÝki­ veitti upphaflegu or­sendingunni mˇtt÷ku, skal hvoru rÝki um sig rÚtt a­ vÝsa mßlinu til nefndarinnar me­ tilkynningu til hennar og hins rÝkisins.
(c) Nefndin skal ■vÝ a­eins fjalla um mßl sem vÝsa­ er til hennar a­ h˙n hafi ß­ur fullvissa­ sig um a­ Ý mßlinu hafi veri­ beitt og tŠmdar allar ˙rbŠtur innan lands Ý samrŠmi vi­ almennt vi­urkenndar grundvallarreglur ■jˇ­arÚttar. Ůetta skal ekki gilda ef rß­stafanir til ˙rbˇta eru dregnar ˇhŠfilega ß langinn.
(d) Nefndin skal halda loka­a fundi ■egar h˙n rannsakar or­sendingar samkvŠmt ■essari grein.
(e) A­ ßskildum ßkvŠ­um mßlsli­ar (c) skal nefndin veita hluta­eigandi a­ildarrÝkjum li­sinni sitt af fremsta megni me­ ■a­ fyrir augum a­ komast a­ vinsamlegri lausn Ý mßlinu, bygg­ri ß vir­ingu fyrir mannrÚttindum og grundvallarfrelsi eins og ■au eru vi­urkennd Ý samningi ■essum.
(f) ═ hverju ■vÝ mßli sem vÝsa­ er til nefndarinnar mß h˙n beina til hluta­eigandi a­ildarrÝkja sem viki­ er a­ Ý mßlsli­ (b) a­ lßta Ý tÚ allar upplřsingar sem mßli skipta.
(g) Hluta­eigandi a­ildarrÝki sem viki­ er a­ Ý mßlsli­ (b) eiga rÚtt ß a­ eiga mßlsvara ■egar mßli­ er til athugunar hjß nefndinni og leggja sitt af m÷rkum munnlega og/e­a skriflega.
(h) Innan tˇlf mßna­a frß mˇtt÷kudegi tilkynningar samkvŠmt mßlsli­ (b) skal nefndin leggja fram skřrslu:
(i) Nßist lausn samkvŠmt ßkvŠ­um mßlsli­ar (e) skal nefndin einskor­a skřrslu sÝna vi­ stutta greinarger­ um sta­reyndir og lausn ■ß sem nß­st hefur;
(ii) Nßist ekki lausn samkvŠmt ßkvŠ­um mßlsli­ar (e) skal nefndin einskor­a skřrslu sÝna vi­ stutta greinarger­ um sta­reyndir mßlsins; ■au skriflegu g÷gn sem l÷g­ voru fram af hluta­eigandi a­ildarrÝkjum svo og bˇkun um ■a­ sem munnlega kom fram af ■eirra hßlfu skulu fylgja skřrslunni.
Skřrslunni skal jafnan komi­ ß framfŠri vi­ hluta­eigandi a­ildarrÝki.
2. ┴kvŠ­i ■essarar greinar skulu ÷­last gildi ■egar tÝu rÝki sem a­ilar eru a­ samningi ■essum hafa gefi­ ˙t yfirlřsingu samkvŠmt 1. mgr. ■essarar greinar. A­ildarrÝkin skulu afhenda a­alframkvŠmdastjˇra Sameinu­u ■jˇ­anna ■essar yfirlřsingar og skal hann koma afritum af ■eim til annarra a­ildarrÝkja. Yfirlřsingu mß afturkalla hvenŠr sem er me­ tilkynningu til a­alframkvŠmdastjˇrans. SlÝk afturk÷llun skal ekki hafa ßhrif ß athugun ß mßli sem greinir Ý or­sendingu sem ■egar hefur veri­ komi­ ß framfŠri samkvŠmt ■essari grein; engar frekari or­sendingar neins a­ildarrÝkis skulu mˇtteknar eftir a­ a­alframkvŠmdastjˇrinn hefur mˇtteki­ tilkynningu um afturk÷llun nema vi­komandi a­ildarrÝki hafi gefi­ nřja yfirlřsingu.

42. gr. 1. (a) N˙ er mßl sem vÝsa­ er til nefndarinnar Ý samrŠmi vi­ 41. gr. ekki leyst svo hluta­eigandi a­ildarrÝkjum ■yki fullnŠgjandi og mß ■ß nefndin, a­ fengnu sam■ykki hluta­eigandi rÝkja, skipa sÚrstaka sßttanefnd (hÚr ß eftir k÷llu­ sßttanefndin). Sßttanefndin skal veita hluta­eigandi rÝkjum li­sinni sitt af fremsta megni me­ ■a­ fyrir augum a­ komast a­ vinsamlegri lausn Ý mßlinu, bygg­ri ß vir­ingu fyrir samningi ■essum;
(b) Sßttanefndin skal skipu­ fimm m÷nnum sem a­ildarrÝkin sem Ý hlut eiga fallast ß. Hafi hluta­eigandi a­ildarrÝki ekki komist a­ samkomulagi innan ■riggja mßna­a um skipan allrar e­a hluta sßttanefndarinnar skulu ■eir sßttanefndarmenn sem ekki hefur nß­st samkomulag um kosnir af mannrÚttindanefndinni ˙r hennar hˇpi leynilegri kosningu me­ tveimur ■ri­ju hlutum atkvŠ­a.
2. Sßttanefndarmenn skulu starfa sem einstaklingar. Ůeir skulu ekki vera ■egnar ■eirra a­ildarrÝkja sem Ý hlut eiga, nÚ rÝkis sem ekki er a­ili a­ samningi ■essum, nÚ a­ildarrÝkis sem ekki hefur gefi­ yfirlřsingu samkvŠmt 41. gr.
3. Sßttanefndin skal sjßlf kjˇsa sÚr formann og setja sÚr sÝn eigin fundarsk÷p.
4. Fundir sßttanefndarinnar skulu a­ jafna­i haldnir Ý a­alst÷­vum Sameinu­u ■jˇ­anna e­a Ý skrifstofu Sameinu­u ■jˇ­anna Ý Genf. ١ mß halda ■ß ß ÷­rum hentugum st÷­um sem sßttanefndin kann a­ ßkve­a Ý samrß­i vi­ a­alframkvŠmdastjˇra Sameinu­u ■jˇ­anna og hluta­eigandi a­ildarrÝki.
5. Skrifstofa s˙ sem gert er rß­ fyrir Ý 36. gr. skal einnig starfa fyrir sßttanefndir ■Šr sem skipa­ar eru samkvŠmt ■essari grein.
6. Upplřsingar sem mannrÚttindanefndin hefur mˇtteki­ og safna­ saman skulu vera sßttanefndinni til rei­u og mß sßttanefndin skora ß rÝkin sem Ý hlut eiga a­ lßta Ý tÚ allar a­rar upplřsingar sem mßli skipta.
7. Ůegar sßttanefndin hefur athuga­ mßli­ til hlÝtar, ■ˇ alls ekki sÝ­ar en tˇlf mßnu­um eftir a­ hafa fengi­ mßli­ til me­fer­ar, skal h˙n leggja fyrir formann nefndarinnar skřrslu sem koma skal ß framfŠri vi­ hluta­eigandi a­ildarrÝki:
(a) Geti sßttanefndin ekki loki­ athugun sinni ß mßlinu innan tˇlf mßna­a skal h˙n einskor­a skřrslu sÝna vi­ stutta greinarger­ um hve langt athugunin hefur nß­;
(b) Hafi vinsamleg lausn mßlsins nß­st ß grundvelli vir­ingar fyrir mannrÚttindum eins og ■au eru vi­urkennd Ý samningi ■essum skal sßttanefndin einskor­a skřrslu sÝna vi­ stutta greinarger­ um sta­reyndirnar og ■ß lausn sem nß­st hefur;
(c) Nßist ekki lausn samkvŠmt ßkvŠ­um mßlsli­ar (b) skal Ý skřrslu sßttanefndarinnar greint frß ■vÝ sem nefndin hefur or­i­ ßskynja var­andi hvers kyns sta­reyndir er snerta ßgreiningsmßl hluta­eigandi a­ildarrÝkja og ßliti hennar ß m÷guleikum til vinsamlegrar lausnar mßlsins. Skřrsla ■essi skal ennfremur hafa a­ geyma ■au skriflegu g÷gn sem l÷g­ voru fram af hluta­eigandi a­ildarrÝkjum svo og bˇkanir um ■a­ sem munnlega kom fram af ■eirra hßlfu;
(d) SÚ skřrsla sßttanefndarinnar l÷g­ fyrir eins og greinir Ý mßlsli­ (c) skulu a­ildarrÝki ■au sem Ý hlut eiga tilkynna formanni nefndarinnar innan ■riggja mßna­a frß mˇtt÷ku skřrslunnar hvort ■au fallist ß efni skřrslu sßttanefndarinnar e­a ekki.
8. ┴kvŠ­i ■essarar greinar skulu ekki hafa ßhrif ß ßbyrg­ mannrÚttindanefndarinnar samkvŠmt 41. gr.
9. A­ildarrÝki ■au sem Ý hlut eiga skulu bera a­ j÷fnu allan kostna­ sßttanefndarmannanna Ý samrŠmi vi­ ˙treikning sem a­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna lŠtur Ý tÚ.
10. A­alframkvŠmdastjˇra Sameinu­u ■jˇ­anna skal heimilt a­ grei­a kostna­ sßttanefndarmannanna, ef nau­syn krefur, ß­ur en endurgrei­sla af hßlfu hluta­eigandi a­ildarrÝkja er innt af hendi Ý samrŠmi vi­ 9. mgr. ■essarar greinar.

43. gr. Ůeir sem sŠti eiga Ý mannrÚttindanefndinni og sÚrst÷kum sßttanefndum sem skipa­ar kunna a­ vera samkvŠmt 42. gr. skulu eiga rÚtt ß a­st÷­u, sÚrrÚttindum og gri­helgi sÚrfrŠ­inga Ý erindager­um fyrir Sameinu­u ■jˇ­irnar svo sem ßkve­i­ er Ý ■eim k÷flum samnings um rÚttindi og gri­helgi Sameinu­u ■jˇ­anna sem vi­ eiga.

44. gr. ┴kvŠ­i um framkvŠmd samnings ■essa skulu eigi hafa ßhrif ß neina ■ß me­fer­ sem mŠlt er fyrir um ß svi­i mannrÚttinda samkvŠmt stofnskrß og samningum Sameinu­u ■jˇ­anna og sÚrstofnananna og skulu ekki vera ■vÝ til fyrirst÷­u a­ rÝki sem eru a­ilar a­ samningi ■essum leiti annarra ˙rrŠ­a til lausnar deilumßls Ý samrŠmi vi­ almenna e­a sÚrstaka al■jˇ­asamninga sem Ý gildi eru milli ■eirra.

45. gr. Nefndin skal leggja ßrsskřrslu um starfsemi sÝna fyrir allsherjar■ing Sameinu­u ■jˇ­anna fyrir millig÷ngu fjßrhags- og fÚlagsmßlarß­sins.

V. hluti.

46. gr. Ekkert ßkvŠ­i samnings ■essa skal t˙lka­ svo a­ ■a­ sker­i ßkvŠ­i sßttmßla Sameinu­u ■jˇ­anna nÚ ßkvŠ­i stofnskrßa sÚrstofnananna sem skilgreina skyldur hinna řmsu stofnana Sameinu­u ■jˇ­anna og sÚrstofnananna me­ tilliti til mßlefna sem fjalla­ er um Ý samningi ■essum.

47. gr. Ekkert ßkvŠ­i samnings ■essa skal t˙lka­ svo a­ ■a­ sker­i ■ann rÚtt sem ÷llum ■jˇ­um ber til ■ess a­ njˇta og hagnřta til fullnustu og ˇhindra­ nßtt˙ruau­Šfi sÝn og au­lindir.

VI. hluti.

48. gr. 1. Ůessi samningur skal liggja frammi til undirskriftar fyrir ÷ll ■au rÝki sem a­ilar eru a­ Sameinu­u ■jˇ­unum e­a sÚrstofnunum ■eirra, fyrir a­ildarrÝki a­ sam■ykktum Al■jˇ­adˇmstˇlsins og fyrir sÚrhvert ■a­ rÝki sem allsherjar■ing Sameinu­u ■jˇ­anna hefur bo­i­ a­ gerast a­ili a­ samningi ■essum.
2. Fullgilda skal samning ■ennan. Fullgildingarskj÷l skal afhenda a­alframkvŠmdastjˇra Sameinu­u ■jˇ­anna til var­veislu.
3. Samningur ■essi skal liggja frammi til a­ildar fyrir hvert ■a­ rÝki sem viki­ er a­ Ý 1. mgr. ■essarar greinar.
4. A­ild skal ÷­last gildi me­ ■vÝ a­ a­ildarskjal er afhent a­alframkvŠmdastjˇra Sameinu­u ■jˇ­anna.
5. A­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna skal tilkynna ÷llum ■eim rÝkjum sem undirrita­ hafa ■ennan samning e­a gerst a­ilar a­ honum um afhendingu sÚrhvers fullgildingar- e­a a­ildarskjals.

49. gr. 1. Samningur ■essi skal ÷­last gildi ■remur mßnu­um eftir ■ann dag sem ■rÝtugasta og fimmta fullgildingar- e­a a­ildarskjali­ er afhent a­alframkvŠmdastjˇra Sameinu­u ■jˇ­anna til var­veislu.
2. N˙ fullgildir rÝki samning ■ennan e­a gerist a­ili a­ honum eftir afhendingu ■rÝtugasta og fimmta fullgildingar- e­a a­ildarskjalsins til var­veislu og skal ■ß ■essi samningur ÷­last gildi gagnvart ■vÝ rÝki ■remur mßnu­um eftir ■ann dag sem ■a­ afhendir sitt eigi­ fullgildingar- e­a a­ildarskjal til var­veislu.

50. gr. ┴kvŠ­i samnings ■essa skulu nß til allra hluta sambandsrÝkja ßn nokkurra takmarkana e­a undantekninga.

51. gr. 1. Hvert ■a­ rÝki sem a­ili er a­ samningi ■essum mß bera fram breytingartill÷gu og fß hana skrß­a hjß a­alframkvŠmdastjˇra Sameinu­u ■jˇ­anna. A­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna skal ■ß koma frambornum breytingartill÷gum til rÝkja sem a­ilar eru a­ samningi ■essum ßsamt tilmŠlum um a­ ■au tilkynni honum hvort ■au sÚu ■vÝ hlynnt a­ haldin ver­i rß­stefna a­ildarrÝkjanna til ■ess a­ athuga og grei­a atkvŠ­i um till÷gurnar. Ef a­ minnsta kosti einn ■ri­ji a­ildarrÝkjanna er hlynntur slÝkri rß­stefnu skal a­alframkvŠmdastjˇrinn kalla saman rß­stefnuna undir umsjß Sameinu­u ■jˇ­anna. SÚrhver breytingartillaga sem sam■ykkt er af meiri hluta ■eirra a­ildarrÝkja sem vi­st÷dd eru og grei­a atkvŠ­i ß rß­stefnunni skal l÷g­ fyrir allsherjar■ing Sameinu­u ■jˇ­anna til sam■ykktar.
2. Breytingartill÷gur skulu ÷­last gildi ■egar ■Šr hafa veri­ sam■ykktar af allsherjar■ingi Sameinu­u ■jˇ­anna og af tveimur ■ri­ju hlutum rÝkja ■eirra sem a­ilar eru a­ samningi ■essum Ý samrŠmi vi­ stjˇrnskipunarhŠtti ■eirra hvers um sig.
3. Ůegar breytingartill÷gur ÷­last gildi skulu ■Šr vera bindandi fyrir ■au a­ildarrÝki sem hafa sam■ykkt ■Šr, en ÷nnur a­ildarrÝki skulu ßfram bundin af ßkvŠ­um ■essa samnings og sÚrhverri fyrri breytingartill÷gu sem ■au hafa sam■ykkt.

52. gr. ┴n tillits til tilkynninga samkvŠmt 5. mgr. 48. gr. skal a­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna tilkynna ÷llum ■eim rÝkjum sem viki­ er a­ Ý 1. mgr. ■eirrar greinar um eftirfarandi atri­i:
(a) undirskriftir, fullgildingar og a­ildir samkvŠmt 48. gr.;
(b) gildist÷kudag ■essa samnings samkvŠmt 49. gr. og gildist÷kudag sÚrhverra breytingartillagna samkvŠmt 51. gr.

53. gr. 1. Samningi ■essum skal komi­ til var­veislu Ý skjalasafni Sameinu­u ■jˇ­anna og eru textarnir ß kÝnversku, ensku, fr÷nsku, r˙ssnesku og sp÷nsku jafngildir.
2. A­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna skal senda ÷llum ■eim rÝkjum sem viki­ er a­ Ý 48. gr. sta­fest afrit samnings ■essa.

MannrÚttindaskrifstofa ═slands

MannrÚttindaskrifstofa ═slands var stofnu­ Ý Almannagjß ß Ůingv÷llum hinn 17. j˙nÝ 1994, ß fimmtÝu ßra afmŠli Ýslenska lř­veldisins. Skrifstofan er ˇhß­ stofnun sem vinnur a­ framgangi mannrÚttinda me­ ■vÝ a­ stu­la a­ rannsˇknum og frŠ­slu og efla umrŠ­u um mannrÚttindi ß ═slandi.á

Valmynd

Skrß­u ■ig ß pˇstlista MRS═

Skrß­u ■ig og fß­u frÚttir, upplřsingar um nř verkefni og fleira frß okkur.

MannrÚttindaskrifstofa ═slands

T˙ngata 14 | 101 ReykjavÝk | SÝmi 552 2720 | info[hjß]humanrights.is

Skrifstofan er opin frß 9-12 og 13-16