Mannréttindakerfi Ameríku

Samtök Ameríkuríkja OAS voru stofnsett međ undirritun OAS samningsins ţann 30. apríl áriđ 1948, á níundu alţjóđaráđstefnu Ameríkuríkja. Samningurinn gekk í gildi áriđ 1951. Á ráđstefnunni var einnig skrifađ undir amerísku yfirlýsinguna um réttindi og skyldur manna. Mörg ákvćđi OAS samningsins fjalla um lýđrćđi og mannréttindi, eins og réttinn til menntunar, jafnréttis og efnahagslegra réttinda.

Međ OAS samningnum voru settar á fót tvćr stofnanir sem er sérstaklega ćtlađ ađ efla og vernda mannréttindi: Mannréttindadómstóll Ameríkuríkja og Mannréttindanefnd Ameríkuríkja.

Samtök Ameríkuríkja - OAS

Starfsemi OAS nćr yfir fimm sviđ. Í fyrsta lagi vinnur stofnunin ađ frekara lýđrćđi međ ţví ađ stuđla ađ málfrelsi og frekari ţátttöku almennings í stjórnun ríkjanna sem og í samfélaginu öllu. Jafnframt ţví er unniđ ađ ţví ađ upprćta spillingu innan stjórnkerfisins. Í öđru lagi vinnur stofnunin ađ ţví ađ efla mannréttindi, sérstaklega réttindi kvenna, réttindi barna og menningarleg réttindi. Í ţriđja lagi vinnur stofnunin ađ frekari friđi í Ameríku sem og í heiminum öllum, međ ađgerđum gegn hryđjuverkum og međ ţví ađ fjarlćgja gamlar jarđsprengjur af ófriđarsvćđum. Í fjórđa lagi vinnur stofnunin ađ réttarreglu međ ţví ađ styrkja lagaţróun innan Ameríku og međ ţví ađ vinna ađ upprćtingu ólöglegrar fíkniefnaneyslu og mansali, ásamt ţví ađ vinna gegn glćpastarfsemi. Í fimmta og síđasta lagi vinnur stofnunin ađ ţví ađ styrkja efnahag svćđisins. Stofnunin styđur frjáls viđskipti á milli Ameríkuríkjanna, hún vinnur ađ uppbyggingu í vísindum, í fjarskiptatćkni sem og annarri tćkni, ferđaţjónustu og á sviđi sjáfbćrrar ţróunar og umhverfismála.

Jafnframt ţessu vinnur stofnunin ađ ţví ađ draga úr fátćkt og efla menntun ásamt ţví ađ vinna međ atvinnumál hverskonar.

Öll Ameríkuríkin 35 hafa fullgilt OAS samningin og eru ađilar ađ stofnuninni.

OAS samingurinn hefur gengiđ í gegnum nokkrar breytingar. Međ Buenos Aires viđaukanum áriđ 1967 var uppbygging stofnunarinnar breytt og í kjölfariđ fékk mannréttindanefndin aukiđ vćgi og var gerđ ađ einni meginstofnun OAS. Einnig var áriđ 1985 samţykktur Cartegena de Indias viđaukinn.

Helstu stofnanir OAS

Allsherjarţingiđ – The General Assembly

Allsherjarţingiđ fer međ ćđsta ákvarđanatökuvald stofnunarinnar. Ţingiđ fundar einu sinni á ári. Eru ţađ utanríkisráđherrar ađildarríkjanna sem skipa ţingiđ. Allsherjarţingiđ útbýr ađgerđaáćtlun stofnunarinnar og fer međ stefnumótun. Ţingiđ sér einnig um ađ kjósa međlimi mannréttindanefndarinnar, hún sér einnig um ađ samţykkja fjárlög nefndarinnar og Mannréttindómstóls Ameríkuríkja og fer jafnframt yfir ársskýrslu stofnananna. Allsherjarţingiđ sér ţó ekki um ađ útnefna dómara viđ dómstólinn heldur er ţađ á höndum ríkjanna.

Fastaráđiđ – The Permanent Council

Fastaráđiđ samanstendur af einum sendiherra frá hverju ađildarríki og skipar ríkisstjórn ađildarríkisins ţann fulltrúa. Síđan 1985 hefur fastaráđiđ fariđ međ ţađ hlutverk ađ yfirfara ársskýrslur mannréttindanefndarinnar og mannréttindadómstólsins áđur en ţćr eru lagđar fyrir Allsherjarţingiđ.

Skrifstofa ađalritara – The General Secretariat

Ađalritarinn er skipađur af Allsherjarţinginu til fimm ára. Ađalritarinn má taka ţátt í öllum fundum OAS, án ţess ţó ađ hafa atkvćđarétt. Honum er ţó heimilt ađ láta skođanir sínar í ljós. Ritarinn sinnir verkefnum sem honum eru sett af Allsherjarţinginu og koma fram í grein 112 og 113 í OAS sáttmálanum. Undir ađalritarann heyrir 21 undirnefnd sem ađstođa ritarann viđ ţau verkefni sem honum ber ađ sinna.

Mannréttindastofnanir OAS

Mannréttindanefnd Ameríkuríkjanna

Mannréttindanefnd Ameríkuríkjanna var stofnsett áriđ 1959 og fór fyrsti fundur hennar fram áriđ 1960. Buenos Aires viđaukinn hafđi í för međ sér ađ stofnunin varđ ađ fastastofnun innan OAS. Viđaukinn kveđur á um helsta hlutverk mannréttindanefndarinnar sem er ađ efla og vernda mannréttindi. Starf nefndarinnar felur einna helst í sér;

  1. Ađ taka á móti, greina og rannsaka kvartanir einstaklinga um mannréttindabrot samkvćmt 44. og 55. grein sáttmálans.
  2. Ađ fylgjast međ stöđu mannréttindamála í ađildarríkjum OAS og gefa út sérstakar skýrslur um ađstćđur innan ákveđins ríkis, ţegar henni finnst nauđsyn vera til.
  3. Ađ fara í almennar vettvangsferđir til ţess ađ öđlast frekari skilning á hvernig stöđu mannréttindamála er háttađ á svćđinu. Einnig fer hún í sérstakar vettvangsferđir ţar sem sérstakar ađstćđur eru rannsakađar. Eftir ferđirnar gefur nefndin út skýrslu ţar sem hún segir frá athugunum sínum. Skýrslan er síđan lögđ fyrir Allsherjarţingiđ.
  4. Ađ stuđla ađ almennri međvitund almennings á mikilvćgi mannréttinda og virđingu ţeirra í Ameríku. Til ţess ađ stuđla ađ vitundarvakningu gefur nefndin út ýmis konar frćđsluefni, t.d frćđsluefni um mikilvćgi sjálfstćđra dómstóla, um ađgerđir skćruliđa, um mannréttindamál kvenna og minnihlutahópa, sem og mannréttindi innfćddra.
  5. Ađ skipuleggja og halda ráđstefnur, frćđslufundi og námskeiđ međ ríkisstjórnum ađildarríkjanna og háskólum. Tilgangurinn er ađ miđla upplýsingum og bćta vitneskju um málefni er tengjast mannréttindakerfi Ameríku.
  6. Ađ ráđleggja ađildarríkjum OAS um ađgerđir sem stuđlađ geta ađ eflingu og virđingu mannréttinda.
  7. Ađ fara fram á ađ ríki tileinki sér varúđarráđstafanir til ađ koma í veg fyrir alvarlegan misbrest á mannréttindum í sérstökum málum. Nefndin getur líka fariđ fram á ađ dómstóllinn beiti sérstökum bráđabirgđaađgerđum í málum ţar sem fólk er í hćttu statt, jafnvel ţó ađ máliđ hafi ekki borist mannréttindadómstólnum.
  8. Ađ leggja mál fyrir Mannréttindadómstól Ameríkuríkja og vera viđstödd ţegar málrekstur á sér stađ.
  9. Ađ biđja um ráđgefandi álit frá dómstólnum um túlkun ákvćđa mannréttindasáttmálans.
 Mannréttindadómstóll Ameríkuríkjanna

Mannréttindadómstóllinn var settur á fót í kjölfar fullgildingar mannréttindasáttmála Ameríku áriđ 1978. Í dómstólnum sitja sjö dómarar, sem hver um sig er tilnefndur og kosinn til sex ára í senn. Er ţađ í höndum ađildarríkja mannréttindasáttmálans ađ kjósa dómara. Hver dómari má einungis vera endurkjörinn einu sinni.

Lögsaga dómstólsins er takmörkuđ. Hann hefur einungis heimild til ađ hlýđa á mál ef;

  1. ríkiđ sem á í hlut hefur fullgilt Mannréttindasáttmála Ameríku,
  2. ríkiđ hefur samţykkt valfrjálsa lögsögu dómstólsins,
  3. mannréttindanefndin hefur lokiđ viđ rannsókn sína málinu,
  4. málinu var vísađ til dómstólsins af mannréttindanefndinni eđa ríkinu sjálfu, innan ţriggja mánađa frá ţví ađ mannréttindanefndin gaf út skýrslu um viđkomandi málefni. Einstaklingar geta ekki upp á eigin spýtur leitađ til dómstólsins.

Ţegar mannréttindanefndin fer međ mál til dómstólsins ţá er upprunalegi umsćkjandinn látinn vita. Umsćkjandinn eđa lögfrćđingur hans geta á ţessum tímapunkti fariđ fram á ađ sérstökum ađferđum sé beitt viđ vissar ađstćđur, eins og ađ beita sérstakri varkárni gagnvart vitnum og ađ sönnunargögn málsins séu í öruggum höndum.

Málarekstur er bćđi munnlegur og skriflegur. Undir venjulegum kringumstćđum eru réttarhöldin opin almenningi en dómstóllinn má loka ţeim ef hann sér góđa og gilda ástćđu til.

Umrćđur og umhugsun dómstólsins eru ávallt trúnađarmál, en dómar hans og álit eru gerđ opinber. Ef niđurstađa dómstólsins er sú ađ brotiđ hafi veriđ gegn mannréttindum, dćmir hann svo ađ slík brot verđi leiđrétt. Dómstóllinn má veita fórnarlambi mannréttindabrotanna skađabćtur fyrir líkamlegt eđa tilfinningalegt tjón og/eđa fyrir lögfrćđikostnađi, en hann greiđir ekki bćtur fyrir hegningarkostnađ.

 

Frekari upplýsingar um mannréttindakerfi Ameríku má finna á vefsíđu OAS og á vefsíđu mannréttindadómstóls Ameríku.

Einnig er hćgt ađ finna gagnlegar upplýsingar á vefsíđu Cejil samtakana.

Mannréttindaskrifstofa Íslands

Mannréttindaskrifstofa Íslands var stofnuđ í Almannagjá á Ţingvöllum hinn 17. júní 1994, á fimmtíu ára afmćli íslenska lýđveldisins. Skrifstofan er óháđ stofnun sem vinnur ađ framgangi mannréttinda međ ţví ađ stuđla ađ rannsóknum og frćđslu og efla umrćđu um mannréttindi á Íslandi. 

Valmynd

Skráđu ţig á póstlista MRSÍ

Skráđu ţig og fáđu fréttir, upplýsingar um ný verkefni og fleira frá okkur.

Mannréttindaskrifstofa Íslands

Túngata 14 | 101 Reykjavík | Sími 552 2720 | info[hjá]humanrights.is

Skrifstofan er opin frá 9-12 og 13-16