Um mannréttindi - Opið bréf til alþingismanna

Brynhildur G. Flóvenz fjallar um stöðu Mannréttindaskrifstofu Íslands:

Við umræður um málið innan Alþingis sem utan, kom fram sú skoðun að hér væri ekki um efnislega breytingu að ræða heldur formlega og engin ástæða væri til að ætla að MRSÍ fengi minna fé en áður. Því miður varð raunin önnur. Af þeim fjórum milljónum sem dómsmálaráðuneytið hafði til umráða fékk MRSÍ kr. 2.490.000 og er þar með talið framlag til sameiginlegs verkefnis með Mannréttindastofnun Háskóla Íslands. Af fjórum milljónum utanríkisráðuneytis fær MRSÍ ekkert. Þegar er utanríkisráðuneytið búið að ráðstafa 800.000 krónum til Mannréttindastofnunar HÍ. Þær 3.200.000 sem þá standa eftir hyggst ráðuneytið nota til mannréttindamála erlendis, en ekki hefur tekist að fá upplýsingar um til hvaða verkefna fénu verður varið. Niðurstaðan er því sú að af þeim átta milljónum sem ætlaðar voru til mannréttindamála hafa tæplega 2,5 milljónir farið til MRSÍ í stað 8 milljóna áður.

Nú er til meðferðar á Alþingi fjárlagafrumvarp næsta árs. Samkvæmt frumvarpinu verður sami háttur hafður á og í fyrra, þ.e. MRSÍ er ekki ætlað neitt framlag á fjárlögum. Sömu upphæð er varið til mannréttindamála almennt, þ.e. 8 milljónum, og fellur það nú allt undir dómsmálaráðuneytið. Í ljósi reynslunnar verða þingmenn að gera sér grein fyrir því að með því að veita enga fjármuni til skrifstofunnar leggst af það mikilvæga starf, sem skrifstofan hefur unnið. Tekist hefur að halda skrifstofunni á floti þetta árið með hjálp góðra stuðningsmanna, félaga, stofnana og fyrirtækja sem hafa lagst á eitt að halda starfseminni gangandi út þetta ár eða þar til fyrir liggur afstaða Alþingis um fjárveitingar næsta árs til skrifstofunnar. Hinn 2. október sl. samþykkti ársþing AHRI-samtakanna, sem eru samtök allra helstu mannréttindastofnana Evrópu, ályktun þar sem skorað er á Alþingi að tryggja rekstur skrifstofunnar og sjálfstæði.

Verkefni MRSÍ hafa verið margvísleg á undanförnum árum, skrifstofan hefur haldið reglulega málþing og málstofur um hin ýmsu svið mannréttinda, staðið fyrir rannsóknum, unnið að gagnagrunni um mannréttindamál fyrir Íslendinga, haldið námskeið fyrir almenning og einstaka hópa. Þá hefur MRSÍ gefið umsagnir um lagafrumvörp, sem á einhvern hátt snerta mannréttindi, og skilað skýrslum til alþjóðastofnana um framkvæmd alþjóðlegra mannréttindasamninga á Íslandi. Hér er þó fátt eitt talið. Loks má nefna þátttöku MRSÍ í alþjóðlegu mannréttindastarfi, en hún er fulltrúi Íslands í hinum ýmsu samstarfsverkefnum á sviði mannréttinda.

Þróunin hefur verið sú í Evrópu að æ fleiri ríki hafa farið að tilmælum m.a. Sameinuðu þjóðanna um að tryggja að starfræktar séu í aðildarríkjum, óháðar mannréttindastofnanir sem hafi eftirlit með mannréttindum innanlands og taki fyrir hönd síns ríkis þátt í alþjóðlegu samstarfi mannréttindastofnana með það að markmiði að vinna að auknum mannréttindum í veröldinni. Engin slík stofnun starfar á Íslandi en MRSÍ hefur hingað til sinnt þessu hlutverki og verður það að teljast ákaflega ódýr kostur fyrir Ísland. Verði skrifstofunni ekki tryggt fjármagn á fjárlögum nú, þýðir það einfaldlega að Ísland á ekki lengur fulltrúa í almennu mannréttindastarfi í Evrópu. Rödd Íslands mun því ekki lengur heyrast í því mikla mannréttindastarfi sem fram fer í Evrópu.

Vernd og virðing mannréttinda er grundvöllur lýðræðissamfélags og réttarríkis. Mannréttindi eru ekki eitthvað sem fæst í eitt skipti fyrir öll heldur þarf umræðan sífellt að vera vakandi. Þessi afstaða og áhersla á mikilvægi stofnana á borð við MRSÍ hefur ítrekað verið áréttuð í hinum ýmsu samningum og yfirlýsingum alþjóðastofnana sem Ísland er aðili að.

Sé það skoðun íslenskra þingmanna að Ísland eigi að skera sig úr að þessu leyti og draga til baka stuðning sinn við þessa afstöðu og verða auk þess eina ríkið í Vestur-Evrópu sem ekki vill tryggja rekstur óháðrar mannréttindastofnunar í samræmi við fyrrnefndar yfirlýsingar, hvet ég þá til að gera kjósendum skýra grein fyrir afstöðu sinni.

Ég skora á hæstvirt Alþingi að tryggja Mannréttindaskrifstofu Íslands fjárframlag á næstu fjárlögum þannig að ekki þurfi að leggja niður þá mikilvægu starfsemi sem þar er og hefur verið.

Höfundur er lögfræðingur og formaður stjórnar Mannréttindaskrifstofu Íslands.

Senda grein