Efnahagsleg, félagsleg og menningaleg réttindi í fyrirrúmi!

Mannréttindaskrifstofa skorar á yfirvöld að undirrita og fullgilda viðauka við samning Sameinuðu þjóðanna um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi sem kveður á um rétt einstaklinga til að kæra brot til eftirlits-nefndar samningsins

Alþjóðasamningur um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi (SEFMR) tók gildi á Íslandi þann 28. ágúst 1979. Sögulega hefur samningurinn staðið skör lægra en hliðstæður alþjóðasamningur um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi frá sama ári en viðauki við hann heimilar Mannréttindanefndinni að veita móttöku og athuga kærur frá einstaklingum. Sá viðauki öðlaðist gildi gagnvart Íslandi 22. nóvember 1979. Á síðari árum hefur viðurkenning þess, að öll mannréttindi séu jafngild og innbyrðis háð, fengið aukinn hljómgrunn; að brot gegn efnahagslegum, félagslegum og menningarlegum réttindum séu órjúfanlega tengd brotum gegn borgaralegum og stjórnmálalegum réttindum. Tjáningarfrelsi tengist t.d. oft réttinum til menntunar og rétturinn til lífs krefst þess að stjórnvöld grípi til aðgerða til að koma í veg fyrir ungbarnadauða, farsóttir og hungur.

Á 60 ára afmæli mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna, þann 10. desember sl., samþykkti allsherjarþingið valkvæðan viðauka sem kveður á um rétt einstaklinga til að kæra brot gegn efnahagslegum, félagslegum og menningarlegum réttindum til eftirlitsnefndar sem fylgist með framfylgd SEFMR. Með viðaukanum hefur alþjóðasamfélagið loks staðfest að öll mannréttindi eru jafngild; að efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi skipa sama sess og borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi.

Virk vernd efnahagslegra, félagslegra og menningarlegra réttinda er ekki hvað síst mikilvæg þegar skórinn kreppir. Brýnt er að efnahagslegum og félagslegum réttindum sé ekki varpað fyrir róða í þeim niðurskurði sem íslensk stjórnvöld standa nú frammi fyrir. Mannréttindi borgaranna, s.s. bann við mismunun og efnahagsleg og félagsleg réttindi ættu að vera leiðarljós þegar teknar eru mikilvægar ákvarðanir um skerðingu opinberrar þjónustu.

Með undirritun og fullgildingu nýs viðauka við SEFMR myndi Ísland skipa sér í framvarðasveit mannréttinda á heimsvísu og stuðla að því viðaukinn öðlist gildi hið fyrsta. Með aðild að viðaukanum er stuðlað að alþjóðlegri viðurkenningu þess að öll mannréttindi séu algild, ódeilanleg og innbyrðis háð. Samþykkt kæruleiðar fyrir íslenska borgara sem telja efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi á sér brotin er jafnframt yfirlýsing íslenskra stjórnvalda um að þau hyggist tryggja þessi réttindi til fulls.