Grein í tilefni af alþjóðlega flóttamannadeginum

Sýnum mannúð!

Sýnum mannúð !

Guðrún D. Guðmundsdóttir skrifar í tilefni af alþjóðadegi flóttamanna 20.júní.

Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna kveður á um rétt manna til að leita og njóta griðlands erlendis. Áætlað er að 42 milljónir manna séu á vergangi en meirihlutinn kemur frá ríkjum Afríku og Asíu og eru um 80% konur og börn. Ástæður flótta geta verið af ýmsum toga, t.d. stríðsátök, náttúruhamfarir eða ofsóknir stjórnvalda. Þorri flóttafólks leitar ásjár í nágrannaríkjum sem oftast nær eru mjög fátæk og hafa enga burði til að taka á móti því.

Ísland hefur frá árinu 1956 tekið á móti 480 flóttamönnum sem komið hafa á vegum Flóttamannastofnunar SÞ, sk. kvótaflóttamönnum. Stærsti hópurinn kom frá Ungverjalandi árið 1956, 52 einstaklingar en flestir hafa komið frá löndum fyrrum Júgóslavíu, 32 árið 1959 en alls 277 á árabilinu 1996-2008. Á árunum 1979, 1990 og 1991 komu alls 94 manns frá Víetnam. Árið 1982 komu 26 frá Póllandi og árið 2005 komu 24 konur og börn frá Kólumbíu og sjö manna fjölskylda frá Kosovó. Í fyrra tók Ísland á móti átta palestínskum flóttakonum og 21 barni.

Einstaklingur er fær stöðu flóttamanns nýtur verndar og tiltekinna réttinda í hælislandinu. Þeir flóttamannahópar sem boðið er hingað fá ýmsa aðstoð til að verða virkir þátttakendur í íslensku samfélagi. Á síðustu fimm árum hafa hins vegar 320 einstaklingar sótt um hæli hér á landi ,,á eigin vegum“. Margir hælisleitendanna hverfa af landi brott áður en umsókn þeirra er afgreidd en flestum er vísað úr landi á grundvelli svonefndrar Dyflinnar-reglugerðar. Í undantekningatilfellum er þeim veitt dvalarleyfi af mannúðarástæðum en fjórtán slík leyfi voru veitt á árunum 2006 til 2008. Það er athyglisvert að frá árinu 1991 til ársins 2007 fékk aðeins einn maður sem sótt hafði um hæli viðurkenningu á stöðu sinni sem flóttamaður. Í fyrra fengu þó fjórir slíka viðurkenningu og var um fjölskyldu að ræða í því tilviki. Sé litið til allra hælisumsókna frá 1991 er því ljóst að afar fáir fá stöðu flóttamanns hér á landi og er hlutfallið hér umtalsvert lægra en í nágrannalöndum okkar.

Flóttamannastofnun S.þ. hefur beint þeim tilmælum til ríkja að endursenda ekki hælisleitendur til Grikklands á grundvelli Dyflinnar-reglugerðarinnar þar sem meðferð og aðbúnaður þar stenst ekki lágmarkskröfur. Hér á landi dveljast nú fimm hælisleitendur sem eiga endursendingu til Grikklands á hættu. Brottvísun þeirra hefur verið frestað en Mannréttindaskrifstofa Íslands hvetur til þess að Íslendingar styðjist við þá meginreglu að endursenda ekki fólk til landa þar sem ljóst er að hælisumsóknir þeirra verða ekki teknar til faglegrar meðferðar og þeim verður gert að búa við ómannúðlegar aðstæður. Þrátt fyrir þær þrengingar sem íslenska þjóðin gengur nú í gegnum er Ísland enn meðal ríkustu landa heims. Við skulum halda áfram að veita hópum kvótaflóttamanna athvarf og við höfum ávallt efni á því að tryggja fólki mannúðleg kjör og réttláta málsmeðferð þegar það óskar hælis á Íslandi eftir að hafa yfirgefið ættjörð sína og fjölskyldu og þolað ómældar þjáningar í leit að öruggu skjóli.