Nýtt Mannréttindaráð Sameinuðu þjóðanna tekur til starfa

Nýkjörið Mannréttindaráð Sameinuðu þjóðanna kemur saman í fyrsta skipti í dag. Ráðið hefur öflugt umboð til að lyfta grettistaki í að efla mannréttindakerfi Sameinuðu þjóðanna og gera það hæfara til að bregðast við kröfum breyttra tíma. Stofnun Mannréttindaráðsins er mikilvægt skref í starfi samtakanna sem miðar að því að ,,vernda öll mannréttindi og grundvallarréttindi allra.”

Það væri hins vegar grundvallarmisskilningur að halda að við séum að byrja frá grunni. Sameinuðu þjóðirnar geta verið stoltar af mannréttindastarfi sínu í 61 ár og þar átti Mannréttindanefndin sem nú hefur verið lögð niður, hlut að máli.

Alþjóðlegur mannréttindastaðlar og –viðmið hafa verið skrásett, komið hefur verið upp regluverki til að fylgjast með því að þessir staðlar séu hafðir í heiðri, stutt hefur verið við bakið á mannréttindafrömuðum og hlúð að fórnarlömbum mannréttindabrota um allan heim. Verkefni okkar er að sjá til þess að nýja ráðið standist þær kröfur sem gerðar eru til þess í ljósi sögunnar en efli og verndi jafnframt mannréttindi í samræmi við kröfur samtímans.

Ýmis teikn eru á lofti um að stofnun ráðsins sé heillaspor. Kosning aðildarríkja þess í síðasta mánuði er til marks um að ný vinnubrögð hafa verið tekin upp.  Aðildarríki Mannréttindanefndarinnar sálugu voru valin á lokuðum fundum en síðan var lagður fram listi sem var samþykktur með lófataki. Ný aðildarríki Mannréttindaráðsins kepptust aftur á móti um að ná kjöri og þurftu að njóta stuðnings meirihluta allra aðildarríkja til að ná kjöri í leynilegum kosningum. Í fyrsta sinni í sögunni skuldbundu ríki sig til að virða og efla mannréttindi en eiga ella á hætti að vera vikið úr ráðinu.

Með stofnun Mannréttindaráðsins er lagt til atlögu við þann tvískinnung sem hamlaði starfi Mannréttindanefndarinnar þar sem umræður urðu oft um of pólitískar. Öll ríki eiga við mannréttindavanda að stríða og það á að vera hægt að draga öll ríki til ábyrgðar. Það er ekki lagður dómur á ríki með því að kjósa það til setu í ráðinu, heldur með því að lagt sé mat á mannréttindavernd þess. Til þess að svo megi verða, verður komið upp regluverki sem gerir ráðinu og þar með heiminum kleift, að fara yfir mannréttindaástand í öllum 191 aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna. Þetta er afdrifaríkt skref sem stigið hefur verið og gefur vonir um að hægt verði að efla mannréttindi um allan heim. 

Það skiptir ef til vill mestu að Mannréttindaráðið fundar allt árið en ekki aðeins einu sinni í sex vikur eins og Mannréttindanefndin en það dróg verulega úr virkni og sveigjanleika hennar.  Lengri fundir gera ráðið betur í stakk búið til að fyrirbyggjandi aðgerða þegar teikn eru á lofti um að meiri háttar mannréttindabrot séu í yfirvofandi. Einnig mun  ráðið setja á fót ferli sem ætlað er að bregðast hratt og örugglega við mannréttindavandmálum, um leið og þau gerast.

Stofnun Mannréttindaráðsins er þó til lítils ef aðildarríkin þráast við að leggja skammtímapólitíska hagsmuni til hliðar.  Aðildarríki veða að vera reiðubúin að styðja fórnarlömb mannréttindabrota um allan heim af alefli.  Slíkt gerist ekki án pólitískrar forystu af hálfra allra ríkja.  Kjör öflugs mannréttindafrömuðar, De Alba, sendiherra frá Mexíkó til formennsku í ráðinu er merki um að aðildarríkjum ráðsins sé full alvara. De Alba er vel til forystu falinn en hann er sjálfstæður og hæfur formaður.

Krefjandi verkefni eru framundan og mörg álitamálin eru afar erfið viðureignar. Í upphafi verður farið yfir feril Mannréttindanefndarinnar og í kjölfar þeirrar greiningar verða nýju aðildarríkin að takast á við mikilvægar ákvarðanir. Nýja Mannréttindaráðið ætti tileinka sér það sem vel var gert á vettvangi gömlu nefndarinnar og halda fast í það sem virkaði en gæta þess jafnframt að ekki sé vegið að regluverki mannréttindakerfisins.

Kjarni málsins er að skilgreina hvernig aðildarríki ráðsins geti á árangursríkari hátt séð til þess að  gildandi mannréttindastaðlar séu í heiðri hafðir. Vonir standa til að öllum mannréttindum verði gert jafn hátt undir höfði, jafnt  efnhagslegum, félagslegum og menningarlegum sem og pólitískum og borgaralegum.  Umfram allt gerir þessi nýji mannréttindarammi þá kröfu til aðildarríkja að þau láti ekki sitja við orðin tóm, heldur grípi til aðgerða.  Mannréttindanefndin setti á sínum tíma algilda mannréttindastaðla. Tími nýja Mannréttindaráðsins á að vera tími aðgerða; aðildarríkin hafa heitið því.  Almenningur væntir aðgerða og fórnarlömb mannréttindabrota um allan heim, eiga rétt á þeim.

Louise Arbour, Mannréttindafulltrúi Sameinuðu þjóðanna

Senda grein