Saga

Mannréttindaskrifstofa Íslands var stofnuð í Almannagjá á Þingvöllum hinn 17. júní 1994, á fimmtíu ára afmæli íslenska lýðveldisins, samtímis því sem Alþingi Íslendinga samþykkti á sérstökum fundi á Lögbergi að gefa þjóðinni þá afmælisgjöf að endurskoða mannréttindakafla stjórnarskrárinnar. Var það síðan eitt fyrsta viðfangsefni skrifstofunnar að fylgjast með fram komnum hugmyndum og tillögum þar um, fjalla um þær á fundum, stórum og smáum og vinna athugasemdir við frumvarpið, sem fram var lagt á Alþingi.

Að stofnun Mannréttindaskrifstofu Íslands stóðu á sínum tíma níu óháð félagasamtök og stofnanir sem öll koma að mannréttindum á einn eða annan hátt. Í kjölfar síaukinnar umræðu um mannréttindi á Íslandi sammæltust þessi samtök um að nauðsyn bæri til að sett yrði á fót óháð mannréttindastofnun hér á landi er ynni að framgangi mannréttinda með því að fræða þjóðina um grundvallarmannréttindi, safna upplýsingum og veita aðgang að upplýsingum um mannréttindi.

Stofnaðilar skrifstofunnar voru Íslandsdeild Amnesty International, Barnaheill, Biskupsstofa, Hjálparstarf kirkjunnar (sem þá nefndist Hjálparstofnun Kirkjunnar), Kvenréttindafélag Íslands, Lögmannafélag Íslands, Skrifstofa jafnréttismála, Rauði kross Íslands og UNIFEM á Íslandi. Nokkrar breytingar hafa orðið síðan; Lögmannafélagið hætti fljótlega en við hafa síðan bæst Landssamtökin Þroskahjálp, Öryrkjabandalag Íslands, Samtökin ‘78, Siðmennt, Háskólinn á Akureyri og Háskólinn í Reykjavík þannig að aðstandendur Mannréttindaskrifstofu Íslands eru nú fjórtán. Stjórn er skipuð fulltrúum allra aðildarfélaganna auk þriggja löglærðra sérfræðinga á sviði mannréttinda.

Samþykktir

1. Nafn og aðsetur

Samtökin heita Mannréttindaskrifstofa [Íslands]* [The Icelandic Human Rights Center] og er aðsetur samtakanna í Reykjavík.

2. Tilgangur

Tilgangur samtakanna er eftirfarandi:

a) að safna upplýsingum um mannréttindamál innan lands og
veita aðgang að þeim upplýsingum;

b) að koma upplýsingum um mannréttindi á framfæri við
almenning;

c) að stuðla að fræðslu á sviði mannréttindamála;

d) að stuðla að rannsóknum á sviði mannréttindamála hér á
landi og annarsstaðar;


Tilgangi sínum hyggjast samtökin ná m.a. með því:

i) að koma á fót safni bóka, tímarita og annarra gagna um
mannréttindamál;

ii) að koma á framfæri við fjölmiðla upplýsingum um
mannréttindamál;

iii) að standa fyrir fyrirlestrum og umræðum um mannréttindamál;

iv) að stuðla að útgáfu og dreifingu efnis um mannréttindamál;

v) að stuðla að og annast rannsóknir á afmörkuðum sviðum mannréttinda;

vi) að eiga samstarf við sambærileg samtök og stofnanir hér á landi og á Norðurlöndum, í Evrópu og á alþjóðavettvangi;

vii) að leiða saman til samstarfs aðila af sem flestum samfélagssviðum.

3. Aðild

Aðilar að samtökunum geta orðið samtök, sem beint eða óbeint fjalla um eða hafa sérstakan áhuga á málefnum á sviði mannréttinda.

Mæli tveir þriðju hlutar aðildarsamtaka með nýju aðildarfélagi skal því veitt aðild.

4. Stjórnskipulag

Aðalfundur fer með æðsta vald í málefnum samtakanna, en hann skal halda árlega eigi síðar en í maímánuði ár hvert.

Á fundum samtakanna fer hvert aðildarfélag með eitt atkvæði og ræður einfaldur meirihluti úrslitum nema annars sé sérstaklega getið í samþykktum þess.

Á aðalfundi skulu eftirtalin mál tekin fyrir:

Skýrsla stjórnar;
Endurskoðaðir ársreikningur afgreiddur;
Fjárhagsáætlun yfirstandandi árs afgreidd;
Lagabreytingar;
Tilnefning stjórnar og varastjórnar;
Kjörnefnd
Kosning löggilts endurskoðanda;
Önnur mál, sem upp kunna að verða borin.

Til aðalfunda og annarra almennra félagsfunda skal boðað bréflega með viku fyrirvara og skal fundarefnis getið í fundarboði.

Fundarboði skal fylgja tillaga kjörnefndar um formann, varaformann og gjaldkera
fyrir næsta starfsár.

Með aðalfundarboði einni viku fyrir aðalfund skal senda aðildarfélögunum skriflega skýrslu stjórnar ásamt ársreikningi árituðum af löggiltum endurskoðanda samtakanna.

Á aðalfundi skal kjósa þriggja manna kjörnefnd er geri tillögu til næsta aðalfundar um formann, varaformann og gjaldkera.

Formaður skal kjörinn til tveggja ára í senn og aldrei sitja lengur samfleytt en fjögur ár í því hlutverki.

Varaformaður skal kosinn sérstaklega til eins árs í senn og aldrei sitja lengur samfleytt en fjögur ár í því hlutverki.

Kjósa skal gjaldkera sérstaklega til eins árs í senn og sitji hann aldrei lengur samfleytt en þrjú ár í því hlutverki.

Stjórn samtakanna skulu skipa fulltrúar allra aðildarsamtakanna.
Stjórnarfundur er löglegur ef meiri hluti stjórnarmanna sækir fund.
Atkvæði formanns ræður úrslitum ef atkvæði eru jöfn.

Stjórnin skal móta og hafa eftirlit með störfum samtakanna.

Stjórnin getur tilnefnt einn til þrjá sérfræðinga á sviði mannréttinda í stjórn samtakanna og hafi þeir málfrelsi og tillögurétt á stjórnarfundum, en ekki atkvæðisrétt.

Stjórn og framkvæmdanefnd, ef við á, skulu halda gerðabækur þar sem bókaðar skulu niðurstöður hvers máls sem tekið er fyrir á fundi.

Framkvæmdanefnd skal skipuð formanni, sem veiti henni forystu, varaformanni og gjaldkera. Varaformaður ber ábyrgð á ritun fundargerða.

Framkvæmdanefnd getur með samþykki stjórnar gert tímabundna starfssamninga við ýmsa aðila um tiltekna þætti í starfi MRSÍ, hvort heldur er félagasamtök, opinberar stofnanir eða aðra sem láta sig sérstaklega skipta viðfangsefni stofnunarinnar, sbr. 2. þátt samþykkta þessara um tilgang MRSÍ.

Komi upp alvarlegur ágreiningur innan framkvæmdanefndar skal bera hann undir stjórn svo fljótt sem auðið er.

Aðalfundur felur stjórn að skipa til tveggja ára í senn sérstaka rannsókna/
fræðanefnd MRSÍ sem leiti eftir hugmyndum um fræðileg verkefni og geri tillögu til stjórnar um hvaða verkefni skuli unnin og af hverjum.
Gera skal kostnaðaráætlun vegna verkefna.

Nefnd þessi skal skipuð þremur sérfræðingum á sviði mannréttinda.

Aðalfundur felur stjórn að skipa til tveggja ára í senn sérstaka fræðslunefnd, sem geri tillögur til stjórnar um gerð fræðsluefnis og námskeiða á sviði mannréttinda. Í nefndinni eigi sæti fulltrúar þriggja aðildarfélaga.

Aðalfundur felur stjórn að skipa til tveggja ára í senn sérstaka ráðstefnunefnd, sem gerir tillögur til stjórnar um ráðstefnur og fyrirlestrahald. Í nefndinni eigi sæti fulltrúar þriggja aðildarfélaga.

Formaður eða framkvæmdastjóri sitji fundi nefnda þessara. Skrifstofa MRSÍ annast framkvæmdir og aðstoðar nefndirnar eftir föngum.

5. Fjármál

Stjórnin skal afla samtökunum starfsfjár og hafa eftirlit með vörslu og meðferð fjármuna.

Í upphafi skulu stofnaðilar leggja samtökunum til stofnfé samkvæmt nánara samkomulagi. Nýir aðilar skulu leggja til sambærilegt fé. Að öðru leyti gerir stjórn samtakanna tillögur um fjáröflun til rekstur samtakanna m.a. með almennum fjárstyrkjum frá einkaaðilum og opinberum aðilum og með framlögum til einstakra afmarkaðra verkefna.

6. Umræðuvettvangur

Stjórn samtakanna skal koma á stofn ráði, sem hafi það hlutverk að vera vettvangur skoðanaskipta og upplýsinga um mannréttindamál.

Stjórn samtakanna er heimilt að bjóða einstaklingum, félögum og stofnunum eða einkastofnunum að taka þátt í starfi ráðsins án nokkurrar skuldbindinga af hálfu þessara aðila.

Mæli meiri hluti stjórnar með aðild að ráðinu telst hann samþykktur.

Stjórn samtakanna setur reglur um skipulag ráðsins og störf, þar á meðal um boðun funda.

Aðalfundur felur framkvæmdanefnd að stuðla sem fyrst að skipan sérstaks samstarfsráðs á grundvelli 6. þáttar núgildandi samþykkta.

7. Breytingar á samþykktum

Samþykktum þessum verður aðeins breytt með atkvæðum 2/3 hluta allra aðildarfélaganna á aðalfundi og skal breytingartillagna getið og þeim lýst í fundarboði. Breytingartillögur skulu sendar formanni félagsstjórnar í febrúar-mánuði til afgreiðslu á aðalfundi