Ofbeldi á heimilum

OFBELDI á heimilum er mjög alvarlegt, dulið og vaxandi vandamál um allan heim. Ofbeldið birtist á mismunandi hátt en gjarnan er fyrst horft á líkamlegt ofbeldi; sjáanlega áverka, sjálfskaða og kynferðislegt ofbeldi því það er í þessum tilvikum sem þolendur leita sér oft fyrst aðstoðar. Dulið ofbeldi er þó ekki síður skaðlegt fyrir þolandann, börn og aðra sem næstir eru. Má þar nefna andlegt ofbeldi, hótanir, einangrun og niðurbrot og fjárhagsleg kúgun og slæm félagsleg staða konunnar er notuð gegn henni þegar hún reynir að flýja ofbeldissambandið.

Árið 2006 voru skráð 604 ofbeldismál á heimilum þar sem þolendur leituðu til slysa- og bráðadeildar LSH, þar af voru 108 konur beittar ofbeldi af núverandi eða fyrrverandi maka eða sambýlismanni. Það sem af er ári eru 458 ofbeldismál á heimili skráð, þar af eru 90 konur þolendur ofbeldis af hendi núverandi eða fyrrverandi maka eða sambýlismanns. Oft er um endurteknar komur að ræða og þolendur þurfa mjög oft frekari stuðning.

Á Miðstöð áfallahjálpar á slysa- og bráðadeild LSH er í auknum mæli veitt þjónusta við þolendur heimilisofbeldis en vaxandi harka, hótanir og ofsóknir gerenda einkenna málin. Árið 2006 voru 51 mál og í ár eru málin orðin 46, þar af 44 konur og 2 karlmenn. Börn sem tengjast þessum málum eru 33. Eftir skammtíma aðstoð þar þurftu 19 konur sérhæfðan langtímastuðning geðlækna eða sálræna meðferð og 14 konur þurftu félagsleg úrræði.

Börn eru einnig þolendur þegar þau horfa upp á ofbeldi hinna fullorðnu og lenda þau á milli í deilum en rifrildi um umgengnisrétt og samskipti er oft kveikja að ofbeldi. Börn geta líka verið beinir þolendur ofbeldis en tölur um tíðni kynferðisofbeldis gegn börnum eru sláandi (sjá graf um komur á neyðarmóttöku vegna nauðgunar).

Umhverfi og aðstæður barns, vanræksla og ofbeldi eru þær ástæður helstar sem leiða til tilkynningar til Barnaverndar, en markmið með tilkynningum er að skjólstæðingum sé í kjölfarið veitt aðstoð (sjá mynd).

Tilkynningum fjölgar ár frá ári og er nú svo komið að tilkynningar frá heilbrigðisstofnunum eru um 300 af hátt á fjórða þúsund tilkynningum til Barnaverndar. Hefur þessi fjölgun reynt mjög á starfsfólk þar og er svo komið að ekki er hægt að sinna málum sem skyldi þar sem stafsfólki hefur ekki fjölgað í takt við fjölgun tilkynninga.

Undanfarin ár hefur skilningur á alvarleika kynbundins og kynferðislegs ofbeldis aukist en stjórnvöld birtu í desember 2006 Aðgerðaráætlun vegna ofbeldis á heimilum og kynferðislegs ofbeldis. Áætlunin kveður m.a. á um aðgerðir til að stuðla að viðhorfsbreytingu í þjóðfélaginu og stuðningi við starfsfólk stofnana svo það þekki einkenni ofbeldis. Áður fyrr var fagfólk á heilbrigðisstofnunum hrætt við að vekja máls á viðkvæmu málefni og bar við vanþekkingu og tímaskorti þegar kom að ofbeldismálum er snertu konur og börn. Á síðustu árum hafa aðstæður breyst til batnaðar og fagfólk er nú meðvitaðra um og hefur þekkingu til að greina ofbeldi og skilgreina það út frá fleiri þáttum en þeim sem sýnilegir eru hverju sinni. Með aukinni umræðu og vitundarvakningu verða kröfur um skyldur og getu fagfólks til að sinna þessum málum sífellt háværari. Til að auka þjónustu við þolendur ofbeldis á heimili er því brýnt að tryggja aukið fjármagn og fjölga starfsfólki og úrræðum fyrir þolendur. Loforðin þarf að efna og það er markmið 16 daga átaks að auka sýnileika og kalla eftir skilningi stjórnvalda og samfélagsins á eðli og umfangi ofbeldis, í hvað mynd sem það birtist.