Deilt um aðferðafræði? (Morgunblaðið 29. nóv. 2007)

Eins og Kolbrún Halldórsdóttir þingmaður benti á í Morgunblaðinu sl. þriðjudag er „hér ekki um neina venjulega söluvöru að ræða heldur lifandi manneskjur í mjög mikilli neyð sem nauðugar viljugar eru fluttar á milli landa og síðan seldur aðgangur að líkama þeirra“. Það leikur enginn vafi á því að mansal er einhver mesti smánarblettur sem fyrirfinnst á mannlegum athöfnum í samtímanum. Um það á hið sama við og aðra glæpi er stundaðir eru á alþjóðagrundvelli; gegn því verður ekki barist nema með alþjóðlegri samvinnu og samhæfingu margra þátta innanlands.

Í máli Kolbrúnar kemur fram að upplýsingar um konur sem sendar eru hingað og seldar í vændi skili sér frekar til Kvennaathvarfsins, Stígamóta og neyðarmóttöku vegna nauðgana, en síður til lögreglu. Konurnar óttast lögregluna og jafnframt að verða sendar aftur til landsins sem þær komu frá þar sem glæpamennirnir bíða þeirra. Í samningum Evrópuráðsins gegn mansali og svonefndum Palermo-samningi Sameinuðu þjóðanna er bent á að til þess að uppræta mansal dugi ekki að beina spjótum sínum einvörðungu að glæpahringjunum, heldur þurfi einnig að horfa til fórnarlambanna og markaðarins í hverju landi fyrir sig og reyna að uppræta vandann með þeim hætti líka. Rökin eru þau að ef fórnarlömb mansals fá aðstoð í þeim löndum sem þau eru send til muni það óhjákvæmilega vinna gegn glæpahringjunum.

Þær aðgerðir sem Björn Bjarnason dómsmálaráðherra hefur boðað með endurbótum á löggjöf eru allra góðra gjalda verðar. En spyrja má hvort þær þurfi að útiloka þá nálgun sem Kolbrún Halldórsdóttir leggur áherslu á? Ef aðgerðaáætlanir hafa reynst fórnarlömbum vel í nágrannalöndum okkar, er þá nokkuð því til fyrirstöðu að slík aðgerðaáætlun sé unnin hér á landi? Og þótt dómsmálaráðherra vilji vinna verðugt verkefni í því að ná til glæpamannanna sjálfra er einungis verið að bæta um betur í baráttunni ef fórnarlömbunum verður einnig veitt aðstoð. Fyrir nú utan hve skýr skilaboð það eru til „neytenda“ – í flestum tilfellum karlmanna – að beina sjónum að fórnarlömbunum, oftast konum og börnum.

Svo virðist sem hér sé ágreiningur um aðferðir en ekki málefnið sjálft. Það er rétt hjá Kolbrúnu að á íslensku samfélagi hvílir mikil ábyrgð. Á meðan hér er markaður fyrir kaup á líkömum hlýtur það að vera siðferðisleg skylda að berjast með öllum tiltækum ráðum. Með aðgerðum lögreglu, fórnarlambavernd, aðgerðaáætlun og samhæfingu allra þeirra sem vinna á þeim sviðum er mansal snertir.