Um mansal á Íslandi

Á nýlegum fundi samstarfsaðila í þriggja ára tilraunaverkefni, sem miðar að samvinnu milli Norðurlanda og Eystrasaltsríkja til að koma á stuðningsúrræðum og vernd fyrir fórnarlömb mansals í kynlífsiðnaði, kom það berlega fram að mansal teygir anga sína hingað. Á fundinum staðfestu m.a. fulltrúar Alþjóðahúss, Kvennaathvarfs, Stígamóta, lögreglunnar og félagsþjónustunnar að þeir hefðu talað við fórnarlömb mansals hér á landi og í öllum tilvikum voru þau fleiri en eitt. Þetta var fullyrt þrátt fyrir að beitt væri afmarkaðri og þröngri skilgreiningu á mansali og tekið mið af gátlista sem Norðmenn hafa sett saman til aðstoðar þeim sem líklegt er að hafi, starfs síns vegna, afskipti af fórnarlömbum mansals.

Væntanlega hefur fólk mjög mismunandi hugmyndir um hvað mansal er. Flestir setja það í samband við frelsissviptingu, ofbeldi, þvingun og skipulagða glæpastarfsemi. Allt þetta á vissulega við en mikilvægt er að gera sér grein fyrir því að samkvæmt Palermo-viðaukanum um mansal, sem gerður var við samning Sameinuðu þjóðanna gegn skipulagðri glæpastarfsemi, sem og samningi Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali, skiptir samþykki einstaklingsins ekki máli ef beitt er þeim aðferðum sem þar eru taldar upp. Þess vegna skiptir ekki máli hvernig það bar til að kona er í vændi eða veitir aðra kynlífsþjónustu, ef einhver hagnýtti sér bága stöðu hennar til þess að leiða hana út í það.

Á öllum Norðurlöndum öðrum en Íslandi hefur verið gerð aðgerðaáætlun til aðstoðar fórnarlömbum mansals. Svíþjóð hefur að vísu enn ekki lagt fram sína áætlun en það verður gert nú í desember. Brýnt er að sem fyrst verði gengið frá slíkri aðgerðaáætlun hér á landi enda afar brýnt að vernda og aðstoða fórnarlömb mansals eins og framast er unnt. Skal í þessu sambandi enn vísað til Palermo-viðaukans, en þar segir m.a. að stjórnvöld skuli vinna í samvinnu við frjáls félagasamtök og aðrar viðeigandi stofnanir og einkaaðila til þess að tryggja fórnarlömbum mansals ráðgjöf og upplýsingar um réttarstöðu þeirra á tungumáli sem einstaklingurinn skilur. Enn fremur verður ekki séð að ríki geti fullgilt samning Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali ef þau bjóða engin úrræði til aðstoðar fórnarlömbum mansals. Nauðsynlegt er að bjóða fórnarlömbum mansals raunhæf stuðningsúrræði, hvort sem um ræðir félagsleg eða lagaleg úrræði, svo þau geti aftur náð fótfestu í lífinu og tekið þátt í samfélaginu á ný.