Mannréttindabrot eiga ekki að líðast

Kristín Ástgeirsdóttir, framkvæmðastýra Jafnréttisstofu, skrifar grein í tilefni af 16 daga átaki gegn kynbundnu ofbeldi

UM ÞESSAR mundir sýnir Leikfélag Akureyrar leikritið Ökutíma eftir Paula Vogel Saga. Leikritið segir sögu ungrar konu, Lillu, sem varð fyrir kynferðislegu ofbeldi „frænda“ frá 11 ára aldri. Höfundurinn fer afskaplega vel með þetta viðkvæma efni og leikararnir vinna sitt verk frábærlega. Allt er til staðar sem við vitum um afleiðingar kynferðislegs ofbeldis á börnum. Vanlíðan, sektarkennd, einbeitingarskortur, drykkja og erfiðleikar í samskiptum við annað fólk, án þess þó að nokkurn tíma sé farið yfir strikið. Á ráðstefnunni Krossgötur kynjarannsókna sem haldin var í Háskóla Íslands 9.-10. nóvember hlustaði ég á Sigrúnu Sigurðardóttur hjúkrunarfræðing flytja vægast sagt hjartaskerandi erindi um afleiðingar kynbundins ofbeldis. Hún ræddi við hóp kvenna sem allar höfðu verið misnotaðar í æsku. Allar höfðu leitað sér hjálpar hjá Stígamótum en sum sár eru svo djúp að þau gróa aldrei. Líf þeirra einkennist af líkamlegir og andlegri vanlíðan sem m.a. bitnar á börnum þeirra. Fjölskyldan brást þeim, skólinn brást þeim, heilbrigðiskerfið brást þeim og samfélagið brást þeim. Allt var þaggað niður. Reynslu þeirra ber saman við reynslu Lillu í leikritinu. Samkvæmt frumvarpi til nýrra jafnréttislaga sem nú liggur fyrir Alþingi verður það eitt af fjölmörgum hlutverkum Jafnréttisstofu að vinna gegn kynbundnu ofbeldi. Í Peking-sáttmálanum frá árinu 1995 sem Íslendingar hafa staðfest segir: „Ofbeldi gegn konum er hindrun í vegi þess að markmiðin um jafnrétti, þróun og frið verði að veruleika. Ofbeldi gegn konum gerir hvort tveggja í senn að ganga á rétt kvenna og rýra eða gera að engu möguleika þeirra til að njóta mannréttinda sinna og grundvalarfrelsis.“Kynbundið ofbeldi kemur í veg fyrir jafnrétti kynjanna, það er brot á rétti einstaklinganna til öryggis og mannhelgi og mannréttindabrot á ekki að líða. Samkvæmt íslensku stjórnarskránni skulu konur og karlar njóta jafnréttis í hvívetna. Því er ekki að heilsa og því ber að fagna þessu nýja verkefni sem gefur Jafnréttisstofu kost á samstarfi við ótal aðila. Það er af nógu að taka í baráttunni gegn kynbundnu ofbeldi. Það þarf að fylgja aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar fast eftir og tryggja henni fjármagn. Það þarf að styrkja þau frjálsu félagasamtök sem vinna gegn kynbundnu ofbeldi. Það þarf að stórauka fræðslu allra þeirra fagstétta sem sinna þjónustu við þolendur ofbeldis. Það þarf að byggja upp samráðsvettvang allra þessara aðila allt frá barnaverndaryfirvöldum til lögreglu, heilbrigðisstarfsfólks, félagsþjónustu og frjálsra félagasamtaka. Síðast en ekki síst þarf að auka umræðu og skilning í þjóðfélaginu á þessum hrikalega heilbrigðisvanda sem er um leið alvarlegt félagslegt vandamál og þjóðarskömm. Heilbrigðisstofnun Sameinuðu þjóðanna fullyrðir að þriðja hver kona í heiminum verði fyrir einhvers konar  kynbundnu ofbeldi á ævi sinni. Fjórða hver kona býr við ofbeldi maka. Samkvæmt rannsókn Hrefnu Ólafsdóttur hafa 18% íslenskra barna orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi. Þar eru stúlkur í miklum meirihluta. Þetta eru hrikalegar tölur og má ekki bíða deginum lengur að grípa til þeirra aðgerða sem duga til að kveða kynbundið ofbeldi niður. Það má ekki lengur þagga það niður, hver sem í hlut á.

Senda grein