Evrópusamningur um réttindi barna

SES nr. 160

Evrópusamningur um réttindi barna
Strassborg, 25. I. 1996 - Safn Evrópusamninga/160
Þýðing þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins.


Inngangsorð

Aðildarríki Evrópuráðsins og önnur ríki, sem hafa undirritað samning þennan,

hafa í huga að markmið Evrópuráðsins er að efla einingu aðildarríkjanna,

hafa hliðsjón af samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, einkum 4. gr. sem leggur samningsríkjum þær skyldur á herðar að gera allar viðeigandi ráðstafanir á sviði löggjafar og stjórnsýslu, svo og á öðrum vettvangi, til að hrinda í framkvæmd þeim réttindum sem eru viðurkennd í téðum samningi,

veita athygli efni tilmæla þingsins 1121 (1990) um réttindi barna,

eru sannfærð um að efla beri réttindi og sanna hagsmuni barna og að börn skuli í því augnamiði eiga kost á því að neyta réttinda sinna, einkum við meðferð fjölskyldumála sem varða þau,

gera sér ljóst að láta þarf börnum í té upplýsingar sem máli skipta til þess að efla réttindi þeirra og sanna hagsmuni, og að taka þarf sanngjarnt tillit til skoðana barna,

gera sér ljóst að foreldrar gegna mikilvægu hlutverki við að verja og efla réttindi og sanna hagsmuni barna sinna og að ríkisvaldinu ber einnig að verja og efla þetta tvennt þar sem nauðsyn ber til,

hafa á hinn bóginn í huga að þegar um ágreining er að ræða er æskilegt að fjölskyldur reyni að komast að samkomulagi áður en farið er með mál fyrir dómsyfirvöld,

og hafa orðið ásátt um eftirfarandi:


I. kafli – Gildissvið og markmið samningsins ásamt skilgreiningum

1. gr. – Gildissvið og markmið samningsins
1. Samningur þessi gildir um börn sem hafa ekki náð 18 ára aldri.
2. Markmið samningsins er að efla réttindi barna með sanna hagsmuni þeirra að leiðarljósi, að veita þeim réttindi við málarekstur og auðvelda þeim að neyta þessara réttinda með því að sjá til þess að þeim sé sjálfum, eða fyrir milligöngu annarra einstaklinga eða stofnana, veittar upplýsingar og heimilað að taka þátt í málarekstri fyrir dómsyfirvöldum sem varðar þau.
3. Að því er varðar þennan samning er meðferð fjölskyldumála málarekstur fyrir dómsyfirvöldum sem varðar börn, einkum þegar um er að ræða að framfylgja foreldraskyldum á borð við að ákveða dvalarstað barna og umgengnisrétt.
4. Hvert ríki skal, þegar það undirritar samninginn eða afhendir skjöl til fullgildingar, viðurkenningar, samþykkis eða aðildar, tilgreina með yfirlýsingu, sem beint er til framkvæmdastjóra Evrópuráðsins, að minnsta kosti þrjá flokka fjölskyldumála sem koma fyrir dómsyfirvöld og samningurinn á að taka til.
5. Hverjum samningsaðila er heimilt að tilgreina með viðbótaryfirlýsingu aðra flokka fjölskyldumála sem samningurinn á að taka til eða leggja fram upplýsingar sem varða beitingu 5. gr., 9. gr. (2. mgr.), 10. gr. (2. mgr.) og 11. gr.
6. Þessi samningur skal ekki hindra að samningsaðilar beiti reglum sem efla réttindi barna enn frekar og auðvelda þeim að neyta þeirra.

2. gr. – Skilgreiningar
Í þessum samningi er merking hugtaka sem hér segir:
a - "dómsyfirvöld": dómstóll eða stjórnsýsluyfirvald með sambærilegt valdsvið;
b - "forráðamenn": foreldrar og aðrir einstaklingar eða stofnanir sem fara með foreldravald að öllu leyti eða að hluta;
c - "talsmaður": einstaklingur, t.d. lögmaður, eða stofnun sem er skipuð til að koma fram fyrir hönd barns gagnvart dómsyfirvaldi;
d - "upplýsingar sem máli skipta": upplýsingar sem hæfa aldri og skilningi barnsins og eru gefnar til að það geti neytt réttinda sinna til fulls, nema því aðeins að slíkar upplýsingar geti verið barninu skaðlegar.


II. kafli – Ráðstafanir á sviði málsmeðferðar til þess að auðvelda börnum að neyta réttinda sinna

A. Réttindi barns við málarekstur

3. gr. – Réttur til upplýsinga og til þess að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við málarekstur
Ef barn telst að landslögum hafa nægan skilning á málarekstri fyrir dómsyfirvöldum sem það varðar, skulu því veitt eftirtalin réttindi og skal barninu heimilt að fara fram á þau:
a - að fá allar upplýsingar sem máli skipta;
b - að vera spurt álits og fá að koma sjónarmiðum sínum á framfæri;
c - að fá upplýsingar um hugsanlegar afleiðingar af því að sjónarmið þess séu látin ráða og hugsanlegar afleiðingar hvers kyns ákvarðana.

4. gr. – Réttur til að fara fram á skipun sérstaks talsmanns
1. Með fyrirvara um 9. gr. skal barnið eiga rétt á að fara þess á leit, sjálft eða fyrir milligöngu annarra einstaklinga eða stofnana, að sér verði skipaður sérstakur talsmaður við málarekstur fyrir dómsyfirvaldi sem varðar það, þegar forráðamönnum er óheimilt samkvæmt landslögum að koma fram fyrir hönd barnsins vegna þess að hagsmunir þeirra rekast á.
2. Ríkjum er frjálst að takmarka réttinn, sem um getur í 1. gr., við þau börn sem teljast hafa nægan skilning að landslögum.

5. gr. – Önnur hugsanleg réttindi við málarekstur
Samningsaðilar skulu taka til athugunar hvort rétt sé að veita börnum önnur réttindi en að ofan greinir við málarekstur fyrir dómsyfirvöldum sem varðar þau, einkum:
a - rétt til að óska eftir aðstoð við að koma sjónarmiðum sínum á framfæri frá heppilegum einstaklingi að eigin vali;
b - rétt til að fara þess á leit, sjálf eða fyrir milligöngu annarra einstaklinga eða stofnana, að sér verði skipaður sérstakur talsmaður, lögmaður þar sem það á við;
c - rétt til að velja sér sjálf talsmann;
d - rétt til að neyta sumra eða allra réttinda þeirra sem eiga aðild að slíkum málarekstri.

B. Hlutverk dómsyfirvalda

6. gr. – Ákvarðanataka
Áður en nokkur ákvörðun er tekin við málarekstur sem varðar börn skal dómsyfirvald:
a - taka til athugunar hvort fyrir liggi nægar upplýsingar til að taka ákvörðun í samræmi við sanna hagsmuni barnsins, og afla sér frekari gagna þegar þörf gerist, sérstaklega frá forráðamönnum;
b - þegar barnið telst hafa nægan skilning að landslögum:
- fullvissa sig um að barnið hafi fengið allar upplýsingar sem máli skipta;
- spyrja barnið sjálft álits þegar það á við, í einrúmi ef nauðsyn ber til, sjálft eða með milligöngu annarra einstaklinga eða stofnana, á þann hátt sem hæfir skilningi barnsins, nema augljóst sé að það stríði gegn sönnum hagsmunum barnsins;
- leyfa barninu að koma sjónarmiðum sínum á framfæri;
c - taka sanngjarnt tillit til sjónarmiða barnsins.

7. gr. – Skylda að bregðast skjótt við
Við málarekstur, sem varðar börn, skal dómsyfirvald bregðast skjótt við til þess að forðast óþarfar tafir og skal fylgt málsmeðferð sem tryggir að ákvarðanir þess komist skjótt til framkvæmda. Í brýnum tilvikum skal dómsyfirvaldi, þar sem það á við, veitt umboð til að taka ákvarðanir sem koma til framkvæmda án tafar.

8. gr. – Frumkvæði
Við málarekstur, sem varðar börn, skal dómsyfirvald hafa umboð til að taka sjálft frumkvæði þegar velferð barns er í mikilli hættu, í þeim tilvikum sem kveðið er á um í landslögum.

9. gr. – Skipan talsmanns
1. Þegar svo háttar til við málarekstur, sem varðar barn, að forráðamönnum er óheimilt að landslögum að koma fram fyrir hönd barnsins vegna þess að hagsmunir þeirra rekast á, skal dómsyfirvald hafa umboð til að skipa barninu sérstakan talsmann við þann málarekstur.
2. Samningsaðilar skulu taka til athugunar að kveða á um það, að við málarekstur, sem varðar barn, hafi dómsyfirvald umboð til að skipa sérstakan talsmann, lögmann þar sem það á við, til að koma fram fyrir hönd barnsins.

C. Hlutverk talsmanna

10. gr.
1. Við málarekstur, sem varðar barn, fyrir dómsyfirvaldi skal talsmaður, með þeim fyrirvara að það stríði ekki augljóslega gegn sönnum hagsmunum barnsins:
a - veita barninu allar upplýsingar sem máli skipta, enda teljist barnið hafa nægan skilning á þeim að landslögum;
b - skýra fyrir barninu, teljist það að landslögum hafa nægan skilning til að bera, hugsanlegar afleiðingar þess að sjónarmið þess séu látin ráða og hugsanlegar afleiðingar af athöfnum talsmannsins;
c - gera sér grein fyrir sjónarmiðum barnsins og koma þeim á framfæri við dómsyfirvaldið.
2. Samningsaðilar skulu taka til athugunar að láta ákvæði 1. mgr. ná til forráðamanna.

D. Rýmkun tiltekinna ákvæða

11. gr.
Samningsaðilar skulu taka til athugunar að láta ákvæði 3., 4. og 9. gr. gilda um málarekstur, sem varðar börn, fyrir öðrum stofnunum og málefni sem varða börn en verða ekki efni til málarekstrar.

E. Innlendar stofnanir

12. gr.
1. Fyrir tilstuðlan stofnana, sem hafa meðal annars þau verkefni með höndum sem um getur í 2. mgr., skulu samningsaðilar stuðla að því að réttindi barna séu efld og þeim gert kleift að neyta þeirra.
2. Þessi verkefni eru sem hér segir:
a - að leggja fram tillögur um eflingu löggjafar sem fjallar um réttindi barna;
b - að gefa álit á frumvörpum til laga um réttindi barna;
c - að veita fjölmiðlum og almenningi svo og einstaklingum og stofnunum, sem fara með málefni barna, almennar upplýsingar um réttindi barna;
d - að leita eftir sjónarmiðum barna og veita þeim allar upplýsingar sem máli skipta.

F. Önnur málefni

13. gr. – Sáttaumleitanir og aðrar aðferðir við lausn ágreiningsmála
Til þess að koma í veg fyrir eða leysa ágreining og forðast málarekstur, sem varðar börn, fyrir dómsyfirvaldi, skulu samningsaðilar stuðla að því að unnt sé að leita sátta eða beita öðrum aðferðum til að leysa ágreiningsmál, og að stuðst sé við slíkar aðferðir til að ná samkomulagi eftir því sem við á, í þeim tilvikum sem samningsaðilar ákveða.

14. gr. – Lögmannsaðstoð og lögfræðiráðgjöf
Þegar landslög kveða á um lögmannsaðstoð eða lögfræðiráðgjöf handa þeim sem koma fram fyrir hönd barna við málarekstur fyrir dómsyfirvaldi sem þau varðar, skulu slík ákvæði gilda um þau málefni sem fjallað er um í 4. og 9. gr.

15. gr. – Tengsl við aðra milliríkjasamninga
Þessi samningur skal ekki hamla beitingu annarra milliríkjasamninga sem aðili að þessum samningi er eða verður aðili að og fjalla um málefni sem varða sérstaklega vernd barna og fjölskyldna.

III. kafli – Fastanefnd

16. gr. – Stofnun og verkefni fastanefndarinnar
1. Komið er á fót fastanefnd til að framfylgja þessum samningi.
2. Fastanefndin skal taka til meðferðar vandamál sem tengjast þessum samningi. Einkum getur hún:
a - tekið til athugunar hvert það álitamál sem varðar túlkun eða framkvæmd samningsins. Niðurstöður fastanefndarinnar um framkvæmd samningsins geta verið í mynd tilmæla; tilmæli skulu samþykkt með þremur fjórðu hlutum greiddra atkvæða;
b - lagt til breytingar á samningnum og kannað þær tillögur sem gerðar eru í samræmi við 20. gr.;
c - veitt innlendum stofnunum, sem sinna verkefnum sem um getur í 2. mgr. 12. gr., ráðgjöf og aðstoð og stuðlað að samstarfi þeirra milli ríkja.

17. gr. – Skipan nefndarinnar
1. Hver samningsaðili getur átt einn eða fleiri fulltrúa í fastanefndinni. Hver samningsaðili hefur eitt atkvæði.
2. Hverju því ríki, sem um getur í 21. gr. og á ekki aðild að þessum samningi, er heimilt að senda áheyrnarfulltrúa á fundi fastanefndarinnar. Sama máli gegnir um öll önnur ríki, svo og Evrópubandalagið, eftir að þeim hefur verið boðið að gerast aðilar að samningnum í samræmi við ákvæði 22. gr.
3. Ef framkvæmdastjóranum berast ekki mótmæli frá samningsaðila að minnsta kosti einum mánuði fyrir fund í fastanefndinni getur nefndin boðið eftirtöldum sem áheyrnarfulltrúum á alla fundi sína eða einn fund eða hluta hans:
– hverju því ríki sem ekki er getið í 2. mgr. hér á undan;
– nefnd Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins;
– Evrópubandalaginu;
– hverri þeirri alþjóðastofnun sem er á vegum stjórnvalda;
– hverri þeirri alþjóðastofnun sem er ekki á vegum stjórnvalda en sinnir einu verkefni eða fleiri af þeim sem talin eru í 2. mgr. 12. gr.;
– hverri innlendri stofnun, hvort sem hún er á vegum stjórnvalda eða ekki, sem sinnir einu verkefni eða fleiri af þeim sem talin eru í 2. mgr. 12. gr.
4. Fastanefndin getur skipst á upplýsingum við viðeigandi stofnanir sem vinna að réttindum barna.

18. gr. – Fundir
1. Framkvæmdastjóri Evrópuráðsins skal boða fastanefndina til fundar að liðnum þremur árum frá því að samningur þessi öðlast gildi, og að eigin frumkvæði hvenær sem vera skal eftir það.
2. Fastanefndin getur því aðeins tekið ákvarðanir að helmingur samningsaðila hið minnsta sé viðstaddur.
3. Með fyrirvara um 16. og 20. gr. skulu ákvarðanir fastanefndarinnar teknar með meirihluta atkvæða viðstaddra samningsaðila.
4. Með fyrirvara um ákvæði þessa samnings skal fastanefndin setja sér starfsreglur, sem og hverjum þeim vinnuhópi sem hún setur á stofn til að inna af hendi störf samkvæmt samningnum.

19. gr. – Skýrslur fastanefndarinnar
Eftir hvern fund skal fastanefndin senda samningsaðilum og ráðherranefnd Evrópuráðsins skýrslu um umræður í nefndinni og ákvarðanir sem kunna að hafa verið teknar.

IV. kafli – Breytingar á samningnum

20. gr.
1. Allar breytingar á greinum þessa samnings, samkvæmt tillögum samningsaðila eða fastanefndarinnar, skulu sendar framkvæmdastjóra Evrópuráðsins og skal hann framsenda þær, eigi síðar en tveimur mánuðum fyrir næsta fund í fastanefndinni, aðildarríkjum Evrópuráðsins, öllum undirritunaraðilum, öllum samningsaðilum, öllum ríkjum, sem boðið hefur verið að undirrita samning þennan í samræmi við ákvæði 21. gr., og hverju því ríki, eða Evrópubandalaginu, sem boðið hefur verið að gerast aðili að samningnum í samræmi við ákvæði 22. gr.
2. Fastanefndin skal taka til athugunar allar breytingar sem lagðar eru til í samræmi við ákvæði málsgreinarinnar hér á undan og leggja fyrir ráðherranefndina til samþykktar texta sem samþykktur hefur verið með þremur fjórðu hlutum greiddra atkvæða. Þegar textinn hefur verið samþykktur skal hann sendur samningsaðilum til viðurkenningar.
3. Allar breytingar öðlast gildi fyrsta dag næsta mánaðar eftir að liðinn er mánuður frá því að allir samningsaðilar hafa tilkynnt framkvæmdastjóranum að þeir hafi viðurkennt þær.

V. kafli – Lokaákvæði

21. gr. – Undirritun, fullgilding og gildistaka
1. Samningur þessi skal lagður fram til undirritunar fyrir aðildarríki Evrópuráðsins og ríki sem eru ekki aðilar að Evrópuráðinu en hafa tekið þátt í gerð samnings þessa.
2. Samningur þessi skal lagður fram með fyrirvara um fullgildingu, viðurkenningu eða samþykki. Skjöl til fullgildingar, viðurkenningar eða samþykkis skulu afhent framkvæmdastjóra Evrópuráðsins til vörslu.
3. Samningur þessi öðlast gildi á fyrsta degi næsta mánaðar eftir að liðnir eru þrír mánuðir frá því að þrjú ríki, þar af tvö aðildarríki Evrópuráðsins að minnsta kosti, lýsa sig samþykk því að vera bundin af honum í samræmi við ákvæði undanfarandi málsgreinar.
4. Samningurinn öðlast gildi gagnvart hverju undirritunarríki, sem síðar lýsir sig samþykkt því að vera bundið af samningnum, á fyrsta degi næsta mánaðar eftir að liðnir eru þrír mánuðir frá því að skjal til fullgildingar, viðurkenningar eða samþykkis þess er afhent til vörslu.

22. gr. – Ríki utan Evrópuráðsins og Evrópubandalagið
1. Er samningur þessi hefur öðlast gildi getur ráðherranefnd Evrópuráðsins, að eigin frumkvæði eða að tillögu fastanefndarinnar og að höfðu samráði við samningsaðilana, boðið ríkjum utan Evrópuráðsins, sem hafa ekki tekið þátt í gerð samningsins, og einnig Evrópubandalaginu að gerast aðilar að samningi þessum með ákvörðun sem tekin er með þeim meirihluta sem kveðið er á um í d-lið 20. gr. stofnskrár Evrópuráðsins og með samhljóða samþykki fulltrúa samningsríkjanna sem eiga rétt til setu í nefndinni.
2. Samningurinn öðlast gildi gagnvart sérhverju ríki, sem gerist aðili, eða gagnvart Evrópubandalaginu fyrsta dag næsta mánaðar eftir að liðnir eru þrír mánuðir frá því að aðildarskjalið er afhent framkvæmdastjóra Evrópuráðsins til vörslu.

23. gr. – Landsvæði sem samningurinn tekur til
1. Hvert ríki getur við undirritun, eða þegar skjal þess til fullgildingar, viðurkenningar, samþykkis eða aðildar er afhent til vörslu, tilgreint það eða þau landsvæði sem samningur þessi skal taka til.
2. Hvert ríki getur hvenær sem er síðar sent yfirlýsingu til framkvæmdastjóra Evrópuráðsins þess efnis að samningurinn skuli taka til sérhvers annars landsvæðis sem tilgreint er í yfirlýsingunni, enda fari ríkið með utanríkismál þess eða hafi heimild til að stofna til skuldbindinga fyrir þess hönd. Samningurinn öðlast gildi að því er varðar slíkt landsvæði frá fyrsta degi næsta mánaðar eftir að liðnir eru þrír mánuðir frá því að framkvæmdastjóranum berst yfirlýsingin.
3. Hverja yfirlýsingu, sem gefin er samkvæmt tveimur undanfarandi málsgreinum, má afturkalla með tilkynningu til framkvæmdastjórans að því er varðar hvert landsvæði sem um getur í slíkri yfirlýsingu. Afturköllunin tekur gildi á fyrsta degi næsta mánaðar eftir að liðnir eru þrír mánuðir frá því að framkvæmdastjóranum berst tilkynningin.

24. gr. – Fyrirvarar
Ekki má gera fyrirvara við samninginn.

25. gr. – Uppsögn
1. Hver samningsaðili getur hvenær sem er sagt upp samningi þessum með tilkynningu til framkvæmdastjóra Evrópuráðsins.
2. Uppsögnin öðlast gildi fyrsta dag næsta mánaðar eftir að liðnir eru þrír mánuðir frá því að framkvæmdastjórinn fær tilkynninguna.

26. gr. – Tilkynningar
Framkvæmdastjóri Evrópuráðsins skal tilkynna aðildarríkjum ráðsins, hverju undirritunarríki, hverjum samningsaðila og öðrum ríkjum eða Evrópubandalaginu, sem hefur verið boðið að gerast aðilar að samningi þessum, um:
a - hverja undirritun,
b - afhendingu hvers skjals til fullgildingar, viðurkenningar, samþykkis eða aðildar,
c - hvern gildistökudag samnings þessa í samræmi við 21. eða 22. gr.,
d - hverja breytingu sem samþykkt er í samræmi við 20. gr. og gildistökudag slíkrar breytingar,
e - hverja yfirlýsingu sem gefin er samkvæmt ákvæðum 1. og 23. gr.,
f - hverja uppsögn sem tilkynnt er samkvæmt ákvæðum 25. gr.,
g - hverja aðra gerð, tilkynningu eða orðsendingu varðandi samning þennan.


Þessu til staðfestu hafa undirritaðir, sem til þess hafa fullt umboð, undirritað samning þennan.

Gjört í Strassborg 25. janúar 1996 í einu eintaki á ensku og frönsku sem verður afhent til vörslu í skjalasafni Evrópuráðsins og eru báðir textarnir jafngildir. Framkvæmdastjóri Evrópuráðsins skal láta hverju aðildarríki Evrópuráðsins, ríkjum sem eru ekki aðildarríki en hafa tekið þátt í gerð samnings þessa, Evrópubandalaginu og ríkjum, sem boðið er að gerast aðilar að samningi þessum, í té staðfest endurrit.