Samningsnefndir Sameinuðu þjóðanna - Treaty bodies

Hinir alþjóðlegu mannréttindasamningar gera yfirleitt ráð fyrir sérstökum nefndum til þess að hafa eftirlit með því hversu aðildarríkjunum gengur að gegna þeim skyldum, sem þau takast á hendur með aðild að þeim. Samningarnir kveða yfirleitt svo á, að aðilarríkin skuli með vissu millibili skila inn skýrslum um ástandið hjá þeim í viðkomandi málaflokki. Eftir að hafa fengið skýrslurnar geta nefndirnar kallað fulltrúa ríkisstjórnanna til viðtals við sig til að skýra nánar frá ástandi mála. Síðan gefa nefndirnar umsagnir um skýrslur ríkjanna. Sumar nefndirnar geta tekið við kærum frá einstaklingum gegn ríkisstjórnum þeirra, eigi þær á annað borð aðild að samningunum og hafi gengist undir þá tilhögun.

Mannréttindanefndin, the Human Rights Committee, sem starfar á grundvelli alþjóðasamningsins um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi hefur t.d. fjórþætt hlutverk.

Í fyrsta lagi kallar hún eftir skýrslum frá aðildarríkjum samningsins. Mikill misbrestur er á því að ríkisstjórnir sinni þessari skýrslugerð sem vera skyldi. Oft stafar það af því, að þær hafa einfaldlega ekki nægilegan hæfan mannafla til þess. Þegar nefndin fer yfir skýrslur ríkjanna hefur hún jafnframt hliðsjón af skýrslum frá frjálsum félagasamtökum sem geta sent henni svonefndar “skuggaskýrslur”/ viðbótarskýrslur, eða athugasemdir um opinberu skýrslurnar.

Í öðru lagi getur nefndin fjallað um kærur ríkja á hendur öðrum ríkjum (41. gr. inter-state complaints) en þess eru fá dæmi ef nokkur að ríki kæri hvert annað fyrir nefndinni.

Í þriðja lagi fjallar nefndin um kærur einstaklinga á hendur eigin ríkjum (Protocol 1 - individual communications) – en þá hafa ríkin, eins og áður sagði, heimilað það sérstaklega. Í júlí 2004 höfðu 152 ríki staðfest samninginn sjálfan en aðeins 104 þeirra samþykkt kæruheimild einstaklinga. Samkvæmt ársskýrslu nefndarinnar fyrir tímabilið ágúst 2003 til júlí 2004 hafði nefndin móttekið 91 einstaklingskæru og eru nú fyirliggjandi 296 kærur, fleiri en nokkru sinni fyrr. Sérlegur ráðgjafi - Special Rapporteur aðstoðar nefndina með því að vinsa úr kærur þær sem ekki teljast tækar en nefndin kemur ekki saman nema þrisvar sinnum á ári og hefur því ekki undan.

Fjórða verkefni nefndarinnar er að gefa út svokallaðar “almennar athugasemdir” eða General Comments, en þær eru túlkanir nefndarinnar á einstökum ákvæðum samningsins.

Nefndirnar sem starfa á grundvelli samninganna um bann við kynþáttamisrétti, bann við pyndingum, afnám mismununar gagnvart konum og Barnasáttmálanum geta einnig tekið við kærum frá einstaklingum.