Umsögn MRSÍ um tillögu til ţingsályktunar um áćtlun um ađgerđir gegn ofbeldi og afleiđingum ţess

Umsögnina má lesa á pdf formi hér

Mannréttindaskrifstofa Íslands (MRSÍ) fagnar framkominni tillögu til ţingsályktunar um áćtlun fyrir árin 2019-2022 um ađgerđir gegn ofbeldi og afleiđingum ţess og lýsir ánćgju sinni međ margar ţeirra ađgerđa sem ţar eru upp taldar. MRSÍ er jafnframt fús til samstarfs um ţćr ađgerđir sem gert er ráđ fyrir ađ skrifstofan taki ţátt í. MRSÍ hefur ţó ýmsar athugasemdir viđ efni tillögunnar og eru ţćr helstu eftirfarandi:

  1. MRSÍ gerir athugasemdir viđ skort á samráđi viđ frjáls félagasamtök og ađra ađila sem vinna gegn ofbeldi og afleiđingum ţess. Ađ vísu var haldinn vinnufundur í Iđnó ţar sem grunnur var lagđur ađ ađgerđaáćtlun ţessari en ţess ber ađ gćta ađ ţar vannst ekki tími til ađ fara á dýptina í stöđu einstakra hópa sem eru sérstaklega útsettir fyrir ofbeldi, t.d. kvenna af erlendum uppruna, fatlađra kvenna (fatlađs fólks), hinsegin fólks, t.d. transfólks og fólks međ fíknivandamál eđa geđrćna sjúkdóma.  Í áćtluninni kemur fram ađ viđ undirbúning áćtlunarinnar hafi sérstaklega veriđ leitađ til margra sérfrćđinga sem kynnt hafi hvar ţeir telji ađgerđa helst ţörf og mögulegar útfćrslur. Athygli vekur ađ af ţeim samtökum og ađilum sem sérstaklega vinna gegn ofbeldi var einungis kallađ eftir sérfrćđingi frá Drekaslóđ, sem er allra góđra gjalda vert, en ekki var leitađ til Kvennaathvarfsins, Stígamóta, Kvennaráđgjafarinnar, Samtaka kvenna af erlendum uppruna og TABÚ svo einhver dćmi séu nefnd.  Jafnframt mćtti benda á MRSÍ en skrifstofan hefur áralanga reynslu í ráđgjöf viđ fórnarlömb mansals og konur af erlendum uppruna í ofbeldissamböndum. Í ljósi ţessa saknar MRSÍ ţess ađ ekki skuli í ađgerđaáćtluninni ađ finna skýrari og nánar skilgreindar ađgerđir varđandi ţá hópa sem nefndir eru hér ađ framan.

  2. MRSÍ gerir enn fremur athugasemdir viđ ţá fjármuni sem ćtlađ er ađ verja í ţćr ađgerđir sem áćtlunin tekur til. Á árinu 2019 er ćtlađ ađ verja samtals 45 milljónum í ađgerđir, ađ mati MRSÍ ţyrfti sú fjárhćđ ađ vera mun hćrri, einkum hvađ varđar frćđslu- og forvarnir. Svo dćmi sé nefnt ţá er undir ađgerđ A.6 einungis gert ráđ fyrir 1 milljón króna á ári í eflingu kennslu um kynheilbrigđi og kynhegđun í grunn- og framhaldsskólum, en vandséđ er, ađ mati skrifstofunnar, hvernig ná megi markmiđinu fram međ svo lágu fjárframlagi.

  3. MRSÍ fagnar ţví ađ festa eigi starfsemi Bjarkarhlíđar í sessi en lýsir jafnframt áhyggjum af ţeim misskilningi sem virđist ríkja um starfsemina. Í áćtluninni segir réttilega ađ Bjarkarhlíđ sé ţverfaglegur samstarfsvettvangur opinberra stofnana og frjálsra félagasamtaka. Ţví má augljóst vera ađ Bjarkarhlíđ er í raun ţeir ađilar sem ađ henni standa og ţví fer fjarri ađ Bjarkarhlíđ geti talađ sjálfstćđri röddu eđa einum rómi fyrir hönd allra samstarfsađila en í sumum ađgerđum eru ţau samtök sem ađ Bjarkarhlíđ standa, t.d. Kvennaathvarfiđ og Mannréttindaskrifstofa Íslands, nefnd sem samstarfsađilar ásamt Bjarkarhlíđ eins og um sinn hvorn ađilann sé ađ rćđa. Ađ mati MRSÍ ćtti annađ hvort ađ tilgreina Bjarkarhlíđ sem samstarfsađila og gera ţá ráđ fyrir öllum samstarfsađilum, sem gćti reynst óviđeigandi í ljósi ţess ađ bćđi frjáls félagasamtök og opinberir ađilar standa ađ starfseminni, eđa tilgreina hvern ađila fyrir sig.

    MRSÍ gerir hins vegar ekki athugasemdir viđ ţađ ađ framkvćmdateymi um einstök mansalsmál, sem velferđarráđuneytiđ hefur haft umsjón međ, fái ađstöđu í Bjarkarhlíđ og telur ţađ viđ hćfi, sjá ađgerđ C.10. Í ljósi ţess er ađ framan greinir furđar skrifstofan sig hins vegar á ađ í ađgerđ ţessari eru Kvennatvarfiđ, dómsmálaráđuneytiđ og lögregluumdćmi nefnd sérstaklega til sögunnar sem samstarfsađilar ásamt Bjarkarhlíđ ţar sem fyrst nefndir ađilar og lögreglan á höfuđborgarsvćđinu eru hluti ţeirra samstarfsađila sem ađ Bjarkarhlíđ standa. Ţá undrast MRSÍ ţađ einnig, fyrst hluti samstarfsađila um Bjarkarhlíđ er sérstaklega tilgreindur, ađ skrifstofan skuli ekki nefnd sem samstarfsađili í ljósi ţess ađ hún hefur áralanga reynslu af lögfrćđiráđgjöf viđ ţolendur mansals, hefur tekiđ ţátt í verkefnum og ráđstefnum tengdum mansali, útbúiđ frćđsluefni um mansal o.fl. Enn fremur er í ađgerđinni jafnt sem í ađgerđ C.11 gert ráđ fyrir ađ Bjarkarhlíđ verđi faliđ ađ hafa umsjón međ samrćmingu velferđarţjónustu viđ ţolendur mansals og taki ţátt í samningu leiđbeinandi reglna um velferđarţjónustu viđ ţolendur mansals fyrir sveitarfélög, heilbrigđisţjónustu, stéttarfélög og eftir atvikum fleiri. Áréttar MRSÍ ţađ sem fram er komiđ ađ ýmsir samstarfsađila um Bjarkarhlíđ hafa góđa ţekkingu og reynslu sem nýtist í ţessu sambandi og yrđu vćntanlega verkefni ţessi ţví á ţeirra höndum. Ţví má velta fyrir sér hvort ekki fari betur á ađ tilgreina hvern og einn samstarfsađila í stađ ţess ađ nefna hluta ţeirra til sögunnar og svo Bjarkarhlíđ sérstaklega.

  4. MRSÍ veltir enn fremur fyrir sér ađgerđ B.4 um sáttamiđlun í ofbeldismálum. Í áćtluninni er ekki nánar tilgreint um hvers konar ofbeldisbrot sé ađ rćđa eđa hvort sáttamiđlun eigi ađ koma í stađ refsingar o.s.frv. MRSÍ hefur ekki reynslu af sáttamiđlun í ofbeldismálum ađ öđru leyti en ţví ađ skrifstofan hefur rćtt viđ ótal konur sem gengiđ hafa í gegnum sáttameđferđ hjá sýslumanni í forsjár- og umgengnisréttarmálum og lýsa ţví hvernig ţćr hafi upplifađ ađ ofbeldismađurinn, sem ţćr loks náđu ađ losa sig frá, hafi getađ haldiđ áfram andlegu ofbeldi og stjórnun í gegnum sáttamiđlunina. Algengt er ađ konur segi ađ ţćr hafi ekki haft kjark eđa burđi til ađ mótmćla eđa standa fast á sínu og ţví hafi ofbeldismađurinn ráđiđ ferđinni og náđ fram ţví fyrirkomulagi sem honum hentađi. Af ţessum sökum er MRSÍ hugsi yfir ţví hvernig sáttamiđlun í ofbeldismálum eigi ađ fara fram, einkum í ljósi ţess ađ ekki kemur fram í áćtluninni hvort sáttamiđlun eigi ađ koma í stađ refsingar, sem vekur ţá spurningar um hvort ekki eigi lengur ađ draga ofbeldismenn til ábyrgđar og láta ofbeldiđ refsilaust ef sćttir takast, vćntanlega oft á hćpnum forsendum samanber ţađ er ađ framan greinir.

  5. MRSÍ gerir og athugasemd viđ notkun hugtaksins hefndarklám í ađgerđaáćtluninni. Almennt er nú talađ um stafrćnt kynferđisofbeldi (sjá t.d. frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum (stafrćnt kynferđisofbeldi), 149. löggjafarţing, ţingskjal 15: https://www.althingi.is/altext/149/s/0015.html). MRSÍ telur mun betur fara á ţví ađ tala um stafrćnt kynferđisofbeldi í stađ hefndarkláms ţví bćđi er efni sem sýnir einstakling nakinn eđa á kynferđislegan hátt, sem dreift er án hans samţykkis, oft ekki dreift í hefndarskyni sem og ađ hér er athćfiđ kallađ réttu nafni, ţ.e. kynferđisofbeldi.

  6. Eins og ađ framan greinir, ţá gerir MRSÍ athugasemdir viđ ađ í áćtlunina vantar sértćk úrrćđi fyrir ýmsa hópa sem eru meira útsettir fyrir ofbeldi en ađrir. Vill skrifstofan sérstaklega nefna fíkla í ţví sambandi. Erlendar rannsóknir sýna ađ um 50% karlmanna í fíkni/vímuefnameđferđ hafa beitt ofbeldi og ţá er stór hluti kvenna í neyslu ţolendur ofbeldis. Ţví ćtti fíkni/vímuefnameđferđ ađ taka jafnt á afleiđingum ofbeldis sem og ađ innihalda međferđ fyrir gerendur.

  7. Í I. kafla ađgerđaáćtlunarinnar er talađ um myndbirtingar á stafrćnum miđlum sem hvetja til ofbeldis. MRSÍ veltir fyrir sér hvernig slíkt mat skuli fara fram og leggur til ađ í stađ ţessa orđalags verđi vísađ til stafrćns kynferđisofbeldis.

  8. Ţá skal og sérstaklega bent á ađ ţar sem Bjarkarhlíđ, og ţar međ samstarfsađilum, er ćtlađ ađ taka ađ sér ýmis viđbótarverkefni, ađ ţá ţarf hćrra fjárframlag til ađ koma en nú er gert ráđ fyrir. Óvíst er hvađ sumir samstarfsađilanna geta bćtt viđ sig af verkefnum. Ţetta eru frjáls félagasamtök međ lítiđ fjármagn milli handanna og ađ einhverju eđa jafnvel mestu leyti byggđ á sjálfbođavinnu. Ţví ţyrfi annađ hvort ađ auka fjárframlög til samstarfsađilanna eđa til Bjarkarhlíđar til ađ fjármagna vinnuframlag samstarfsađila til hinna ýmsu ađgerđa.

  9. MRSÍ telur og ađ í áćtluninni sé of litlu fjármagni variđ til mansalsmála. Eins og fram er komiđ hefur skrifstofan áralanga reynslu af ráđgjöf viđ fórnarlömb mansals og hefur séđ margar og fjölbreyttar birtingarmyndir ţess, bćđi mjög alvarlegar og ađrar sem jafnvel ćtti fremur ađ fella undir misneytingu en mansal. Til ađ taka mál ţessi föstum tökum ţarf ţví víđtćkar ađgerđir allra er ađ koma, jafnt lögreglu, frjálsra félagasamtaka sem ađila vinnumarkađarins, stofnana sveitarfélaga, Vinnueftirlits o.fl. Verja ţarf mun meiri fjármunum í fyrirbyggjandi ađgerđir, vitundarvakningu, greiningu fórnarlamba og ađstođ viđ ţau, saksókn og rannsókn mansalsmála o.fl.

Loks hvetur MRSÍ til ţess ađ brotaţolar fái stöđu ađila í sakamálum í stađ ţess ađ hafa réttarstöđu vitnis. Ţessi leiđ hefur t.d. veriđ farin í Noregi og gefist vel. Ţá hvetur skrifstofan einnig til ţess ađ kynjafrćđi verđi gerđ ađ skyldufagi í kennaranámi.

Virđingarfyllst

 
 

Mannréttindaskrifstofa Íslands

Mannréttindaskrifstofa Íslands var stofnuđ í Almannagjá á Ţingvöllum hinn 17. júní 1994, á fimmtíu ára afmćli íslenska lýđveldisins. Skrifstofan er óháđ stofnun sem vinnur ađ framgangi mannréttinda međ ţví ađ stuđla ađ rannsóknum og frćđslu og efla umrćđu um mannréttindi á Íslandi. 

Valmynd

Skráđu ţig á póstlista MRSÍ

Skráđu ţig og fáđu fréttir, upplýsingar um ný verkefni og fleira frá okkur.

Mannréttindaskrifstofa Íslands

Túngata 14 | 101 Reykjavík | Sími 552 2720 | info[hjá]humanrights.is

Skrifstofan er opin frá 9-12 og 13-16