Inngangsorð

Jafnrétti er hornsteinn mannréttinda. Allir eru bornir frjálsir og jafnir og eiga kröfu á mannréttindum óháð kynþætti, litarafti, kynferði, trú/lífsskoðun, heilsufari, aldri, fötlun, stjórnmálaskoðunum, kynhneigð, kyngervi, þjóðernisuppruna og félagslegri stöðu eða öðrum aðstæðum. Þó eru réttindi tiltekinna hópa brotin um allan heim; þekkingarleysi og fordómar gera það að verkum að sumum eru veitt forréttindi á meðan tækifæri annarra til að njóta gæða samfélagsins eru takmörkuð, t.d. vegna hefða, trúarlegra kennisetninga og staðalmynda.

Þótt margt hafi áunnist á Íslandi í jafnréttismálum, s.s. aukin réttindi kvenna og samkynhneigðra, þá eiga ýmsir samfélagshópar enn undir högg að sækja án þess að geta sótt rétt sinn telji þeir á sér brotið. Mannréttindaskrifstofa Íslands hefur um nokkurt skeið vakið athygli á því hversu ófullkomin íslensk jafnréttislöggjöf er þegar um er að tefla annað jafnrétti en kynjajafnrétti. Lögin er afar brotakennd í samanburði við það sem kveðið er á um í Evrópurétti og þá löggjöf sem finna má í löndum sem Ísland ber sig helst saman við. Á Norðurlöndum er alls staðar að finna heildstæða jafnréttislöggjöf sem byggir m.a. á tilskipunum ESB um jafnrétti án tillits til kynþáttar eða þjóðernisuppruna (2000/43/EB), jafnrétti í atvinnulífi og starfi (2000/78/EB) og frumvarpi að nýrri tilskipun um jafnrétti á víðum grunni án tillits til aldurs, kynhneigðar, trúar/lífsskoðunar og fötlunar. Þá hefur Ísland enn ekki gerst aðili að 12. viðauka Mannréttindasáttmála Evrópu um bann við mismunun, né heldur fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks.

Ljóst er að þörf er á heildstæðri íslenskri jafnréttislöggjöf sem bannar mismunun á breiðum grunni. Taka þarf á fjölþættri mismunun og kveða á um eftirlit í formi virkrar eftirlitsstofnunar ásamt raunhæfum, áhrifaríkum viðurlögum sem hafa forvarnargildi. Tilskipanir ESB kveða á um lágmarksréttindi en þær eru mikilvægt leiðarhnoða sem jafnréttislöggjöf í mestallri Evrópu byggir á. Við samningu íslenskrar jafnréttislöggafar ætti leggja regluverk ESB, mannréttindasamninga og reynslu nágrannaþjóða okkar til grundvallar. Þá ber einnig að hafa hugfast að aðildarumsókn Íslands felur í sér að laga ber íslenska löggjöf að regluverki sambandsins; þ. á m. reglum um bann við mismunun.

Árið 2009 lagði starfshópur á vegum félags- og tryggingamálaráðuneytisins til að samið yrði frumvarp sem tæki mið af efnisþáttum tilskipana ESB um jafnrétti óháð kynþætti, þjóðernisuppruna, trú/lífsskoðun, aldri, fötlun og kynhneigð. Sú vinna er nú hafin. Verði tilskipanirnar innleiddar á fullnægjandi hátt má ætla að réttarstaða þeirra sem eiga undir högg að sækja vegna fyrrgreindra þátta batni til muna á Íslandi.

Til þess að geta beitt sér í þágu jafnréttis er brýnt að fólk þekki rétt sinn og skyldur og viti hvað felst í banni við mismunun. Tilgangur þessa sérvefs er að kynna tilskipanir ESB um jafnrétti óháð kynþætti, þjóðernisuppruna, trú/lífsskoðun, aldri, fötlun og kynhneigð og þá hugmyndafræði sem liggur þeim að baki. Ekki verður sérstaklega fjallað um tilskipanir ESB á sviði kynjajafnréttis.

Handbókin sem pd skjal.

Senda grein